Φέλιξ Μέντελσον: «Γαμήλιο Εμβατήριο» από το «Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας» - Ανάλυση

Μαγεμένο νυχτερινό δάσος με φωτισμένη ανθισμένη αψίδα και νεράιδες, εμπνευσμένο από το Γαμήλιο Εμβατήριο του Μέντελσον.
Το «Γαμήλιο Εμβατήριο» του Μέντελσον ξεκινά στο μαγεμένο δάσος της σαιξπηρικής κωμωδίας και, με το λαμπρό κάλεσμα των χάλκινων, περνά από τη θεατρική γιορτή στη δημόσια τελετουργία.

Το «Γαμήλιο Εμβατήριο» αρχίζει με ένα ορχηστρικό κάλεσμα που αναγνωρίζεται σχεδόν αμέσως: τα χάλκινα πνευστά προβάλλουν έναν λαμπρό, σταθερό ρυθμό και η ορχήστρα του δίνει την αίσθηση μιας επίσημης εισόδου. Για πολλούς ακροατές αυτός ο ήχος σημαίνει γάμο. Ο Μέντελσον, όμως, τον έγραψε αρχικά για το θέατρο, σε μια στιγμή όπου οι ερωτικές περιπλοκές της σαιξπηρικής κωμωδίας έχουν πια λυθεί. Η απόσταση ανάμεσα στη σκηνική καταγωγή και τη μεταγενέστερη τελετουργική χρήση του έργου είναι μέρος της ιστορίας του — και αλλάζει τον τρόπο που το ακούμε.

Ο συνθέτης είχε συναντήσει τον κόσμο του Ονείρου Καλοκαιρινής Νύχτας πολύ πριν γράψει το εμβατήριο. Το 1826, ακόμη έφηβος, συνέθεσε την αυτοτελή συμφωνική εισαγωγή, έργο 21. Όταν, περίπου δεκαέξι χρόνια αργότερα, ανέλαβε να γράψει μουσική για παράσταση του θεατρικού έργου, επέστρεψε σε εκείνον τον κόσμο με διαφορετικό σκοπό. Η νέα μουσική έπρεπε να συνυπάρξει με τον λόγο, τις μεταβάσεις και τη δράση μιας παράστασης. Το «Γαμήλιο Εμβατήριο» ανήκει σε αυτή τη μεταγενέστερη σύνθεση, το έργο 61· η νεανική εισαγωγή εντάχθηκε στην παράσταση, διατηρώντας τη δική της προγενέστερη ιστορία.

Στην παρτιτούρα, το εμβατήριο τοποθετείται μετά το τέλος της τέταρτης πράξης και πριν αρχίσει η πέμπτη. Η θέση αυτή έχει σημασία. Ο Θησέας έχει αναγγείλει την ένωση των τριών ζευγαριών, ενώ η κωμωδία έχει ακόμη να παρουσιάσει τη γιορτή και την παράσταση των μαστόρων. Η μουσική στέκεται ανάμεσα στην επίλυση των ερωτικών δοκιμασιών και στο εορταστικό, παιχνιδιάρικο τέλος. Δεν αποτελεί το τελευταίο άκουσμα του θεατρικού έργου.

Μέσα σε λίγα λεπτά, ο Μέντελσον πετυχαίνει κάτι πιο σύνθετο από μια αδιάκοπη επίδειξη μεγαλοπρέπειας. Αφήνει το κύριο θέμα να κυριαρχήσει, απομακρύνεται από αυτό δύο φορές και το επαναφέρει με ανανεωμένη ένταση. Οι αλλαγές στην ενορχήστρωση και στον χαρακτήρα κάνουν την επιστροφή του αναγνωρίσιμου θέματος να μοιάζει με γεγονός. Έτσι, η τελική λαμπρότητα του εμβατηρίου έχει προετοιμαστεί μουσικά.

Μέρη του έργου/Δομή

Το «Γαμήλιο Εμβατήριο» είναι ένα ενιαίο ορχηστρικό μέρος, όχι ακολουθία ανεξάρτητων κινήσεων. Το Allegro vivace της παρτιτούρας, το μέτρο 4/4 και η Ντο μείζονα θεμελιώνουν έναν ζωηρό, καθαρά οργανωμένο πομπικό χαρακτήρα. Το αρχικό θέμα επιστρέφει ύστερα από αντιθετικές ενότητες, ώστε η συνολική πορεία να μπορεί να ακουστεί σχηματικά ως Α–Β–Α–Γ–Α, με καταληκτική επέκταση. Το σχήμα αυτό βοηθά τον ακροατή να προσανατολιστεί· οι ίδιες οι επιστροφές μεταβάλλονται σε βάρος και ένταση.

Η πρώτη ενότητα παρουσιάζει δημόσια, σχεδόν πανηγυρικά, το μουσικό υλικό που θα συγκρατήσει ο ακροατής. Η επόμενη χαλαρώνει την επιβλητική σταθερότητά του με κινητικότερη υφή και διαφορετικές αρμονικές κατευθύνσεις. Όταν το θέμα επανέρχεται, η επιστροφή του ακούγεται ήδη ως αναγνώριση: γνωρίζουμε τι να περιμένουμε, όμως έχουμε ακούσει και πόσο μπορεί να αλλάξει ο χώρος γύρω του.

Η δεύτερη αντιθετική ενότητα ανοίγει μια πιο μελωδική, απαλότερη περιοχή. Από εκεί, η μουσική βρίσκει ξανά τον δρόμο προς τη Ντο μείζονα και προς τη λαμπρότητα της αρχής. Η κατάληξη ενισχύει τον πανηγυρικό χαρακτήρα με αποφασιστικές ορχηστρικές συγχορδίες. Η μικρή διάρκεια του έργου κάνει αυτές τις μεταβάσεις ιδιαίτερα πυκνές: κάθε αλλαγή χρώματος προετοιμάζει την επόμενη εμφάνιση του γνώριμου θέματος.

Ανάλυση

Το κάλεσμα που ανοίγει τον δρόμο

Η αρχή του εμβατηρίου έχει τη σαφήνεια ενός σήματος. Τα χάλκινα πνευστά προβάλλουν τη χαρακτηριστική φράση και ο παλμός εγκαθίσταται πριν προλάβει η μουσική να περιπλανηθεί σε άλλη ιδέα. Ο ρυθμός της πορείας γίνεται αισθητός χωρίς να χρειάζεται ο ακροατής να μετρήσει το μέτρο: οι τονισμένες αφίξεις και οι σύντομες ρυθμικές ωθήσεις δίνουν στην ορχήστρα κατεύθυνση.

Η αρχική διατύπωση στη Ντο μείζονα στηρίζεται σε ισχυρές αρμονικές σχέσεις και καθαρές φράσεις. Η αμεσότητα αυτή εξηγεί μέρος της αναγνωρισιμότητας του έργου. Το θέμα μπορεί να συγκρατηθεί ύστερα από μία ακρόαση, ενώ η ορχηστρική του παρουσία το κάνει να ακούγεται μεγαλύτερο από τη μελωδική του έκταση. Η λαμπρότητα προκύπτει από τη σύμπραξη ρυθμού, αρμονίας και ηχοχρώματος.

Αξίζει να προσέξει κανείς τι συμβαίνει ανάμεσα στις ισχυρές δηλώσεις. Τα έγχορδα και τα υπόλοιπα πνευστά συντηρούν την κίνηση, γεμίζουν τις απαντήσεις και δεν αφήνουν το αρχικό κάλεσμα να σταθεί σαν απομονωμένη φανφάρα. Η μουσική προχωρεί. Αυτή η αίσθηση συνέχειας είναι ουσιαστική για έναν αριθμό που προοριζόταν να λειτουργήσει μέσα στον χρόνο μιας θεατρικής παράστασης.

Οι δρόμοι μακριά από το κύριο θέμα

Η πρώτη αντιθετική ενότητα μετατοπίζει την προσοχή από τη μετωπική δύναμη του ανοίγματος προς την κίνηση των επιμέρους φωνών. Η αρμονία αναζητεί άλλες στηρίξεις, η υφή γίνεται λιγότερο συμπαγής και ο ακροατής έχει την ευκαιρία να ακούσει την ορχήστρα σε μικρότερες ομάδες. Το εμβατήριο εξακολουθεί να βαδίζει, όμως για λίγο η πορεία του αποκτά περισσότερη ελαφρότητα.

Η επιστροφή του αρχικού υλικού αποκαθιστά τον οικείο χώρο. Ο Μέντελσον βασίζεται στη μνήμη της πρώτης ακρόασης: το θέμα δεν χρειάζεται πια να συστηθεί, μόνο να ακουστεί ξανά μέσα σε όσα έχουν μεσολαβήσει. Η εναλλαγή αυτή κρατά ζωντανό ένα είδος που θα μπορούσε εύκολα να γίνει μονοσήμαντο αν περιοριζόταν στην επανάληψη μιας δυνατής αρχής.

Η επόμενη απομάκρυνση προσφέρει διαφορετική ανάπαυλα. Η μελωδική γραμμή ακούγεται πιο πλατιά και η ορχήστρα αφήνει περισσότερο χώρο στην ηπιότερη έκφραση. Πρόκειται για μια σύντομη αλλαγή προοπτικής: σαν να υποχωρεί για λίγο η δημόσια όψη της γιορτής και να γίνεται ακουστή μια πιο ανθρώπινη τρυφερότητα. Αυτή είναι ερμηνευτική ανάγνωση του ηχητικού αποτελέσματος, όχι πρόσωπο ή περιστατικό που περιγράφει ρητά η παρτιτούρα.

Εδώ φαίνεται η δεξιοτεχνία της κλίμακας. Καμία αντιθετική ενότητα δεν ανοίγει ένα νέο, εκτεταμένο μουσικό επεισόδιο. Καθεμία αρκεί για να αλλάξει την προσδοκία του ακροατή. Έτσι, όταν πλησιάζει ξανά το αρχικό κάλεσμα, η επιστροφή του αποκτά μεγαλύτερη δύναμη από εκείνη μιας απλής επανάληψης.

Η επιστροφή και η κατάληξη

Στο τελευταίο μέρος, το γνώριμο θέμα ανακτά το κέντρο της ορχηστρικής εικόνας. Η επανεμφάνισή του φέρνει μαζί της όλη τη διαδρομή που έχει προηγηθεί: τη ρυθμική ώθηση της αρχής, τις αλλαγές χρώματος, τις στιγμές όπου η μουσική μίλησε με χαμηλότερη ένταση. Η τελική κορύφωση αποκτά έτσι αίσθηση άφιξης.

Ο Μέντελσον κλείνει με σαφή, ισχυρή κατάληξη. Η ορχήστρα δεν αποσύρεται αθόρυβα από τη γιορτή· ολοκληρώνει την πορεία της με πληρότητα. Γι’ αυτό, όταν ακούμε το έργο ως ανεξάρτητο κομμάτι, αισθανόμαστε ότι έχει δική του αρχή, μέση και τέλος, ακόμη κι αν γεννήθηκε ως μέρος ενός μεγαλύτερου θεατρικού συνόλου.

Το θέατρο μέσα στον ήχο

Η ενορχήστρωση δίνει στο εμβατήριο τον δημόσιο χαρακτήρα του. Τα χάλκινα αναλαμβάνουν τις πιο αναγνωρίσιμες δηλώσεις, τα έγχορδα κρατούν την εσωτερική κίνηση και τα ξύλινα πνευστά συμμετέχουν στις μεταβολές του χρώματος. Τα τύμπανα και τα κρουστά ενισχύουν τις στιγμές που η πομπή αποκτά μεγαλύτερο βάρος. Η παρτιτούρα προβλέπει επίσης οφικλείδα, βαθύ χάλκινο πνευστό της εποχής, μια λεπτομέρεια που θυμίζει τον ιστορικό ήχο για τον οποίο σχεδιάστηκε η ορχηστρική γραφή.

Αυτή η ποικιλία εξηγεί γιατί η πρώτη φράση είναι τόσο αποτελεσματική και γιατί δεν εξαντλεί το έργο. Ο Μέντελσον μπορεί να παρουσιάσει μια συλλογική, πανηγυρική εικόνα και έπειτα να την ανοίξει, επιτρέποντας σε διαφορετικούς συνδυασμούς οργάνων να αλλάξουν την αίσθηση του χώρου. Όταν επιστρέφει η πλήρης λάμψη, ο ακροατής έχει ακούσει και τις διαβαθμίσεις της.

Η διάδοση του εμβατηρίου μέσα από εκτελέσεις σε εκκλησιαστικό όργανο συνδέεται με τη μεταγενέστερη γαμήλια χρήση του. Είναι χρήσιμο, ωστόσο, να θυμόμαστε ποια μορφή εξετάζουμε εδώ: το πρωτότυπο είναι ορχηστρικό. Σε μια οργανική διασκευή οι νότες και η πορεία του έργου μπορούν να διατηρηθούν, όμως οι εναλλαγές ανάμεσα στις ομάδες της ορχήστρας αποκτούν αναγκαστικά άλλη μορφή. Η σύγκριση των δύο ήχων φανερώνει πόσο ενεργό ρόλο παίζει η ενορχήστρωση στην εμπειρία του κομματιού.

Μια γιορτή που συνεχίζεται

Ο τίτλος «Γαμήλιο Εμβατήριο» μπορεί να μας κάνει να φανταστούμε ότι η μουσική συνοδεύει τη νύφη στον διάδρομο μιας εκκλησίας. Στον Σαίξπηρ, η θέση της είναι διαφορετική. Ύστερα από τις νυχτερινές παρεξηγήσεις, τις μεταμορφώσεις και τις ασταθείς επιθυμίες, οι σχέσεις των ζευγαριών βρίσκουν διέξοδο. Το εμβατήριο ακούγεται στο πέρασμα προς την τελευταία πράξη, εκεί όπου ακολουθούν η αυλική γιορτή και η παράσταση των μαστόρων.

Αυτό το πλαίσιο προσθέτει στον επίσημο ήχο μια ελαφρά θεατρική ζωηράδα. Στον κόσμο του Ονείρου, η γιορτή δεν σβήνει την κωμωδία· της δίνει μια νέα σκηνή. Η μουσική ακούγεται με όλη της τη μεγαλοπρέπεια, ενώ ο θεατής γνωρίζει ότι οι αδέξιοι μάστορες περιμένουν να παρουσιάσουν τη δική τους παράσταση. Η συνύπαρξη επισημότητας και παιχνιδιού ανήκει στον χαρακτήρα του έργου και αξίζει να συνοδεύει τη σημερινή ακρόαση, χωρίς να της επιβάλλει ένα και μοναδικό νόημα.

Το εμβατήριο απέκτησε αργότερα μια δεύτερη ζωή, έξω από τη σκηνή. Εκεί οι ακροατές του δεν γνώριζαν πάντοτε τον Θησέα, την Ιππολύτη ή τον Μπότομ. Αναγνώριζαν, όμως, στην καθαρή έναρξη και στη βέβαιη κατάληξή του έναν ήχο κατάλληλο για τη στιγμή που μια τελετή μετατρέπεται σε δημόσια χαρά.

🪶 Από τη ζωή του έργου

Από τη σκηνή του Πότσδαμ σε έναν βασιλικό γάμο

Το 1843, στο Πότσδαμ, το Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας ετοιμαζόταν να παρουσιαστεί με νέα μουσική του Μέντελσον. Ο συνθέτης γνώριζε το έργο από τα νεανικά του χρόνια: η συμφωνική εισαγωγή που είχε γράψει το 1826 είχε ήδη τη δική της πορεία στις αίθουσες συναυλιών. Τώρα, μέσα στην παράσταση που συνδεόταν με τον Λούντβιχ Τικ, έπρεπε να σκεφτεί τη μουσική ως συνοδοιπόρο των ηθοποιών. Οι πράξεις τελειώνουν, οι σκηνές αλλάζουν, οι χαρακτήρες επιστρέφουν από το δάσος. Στο τέλος της τέταρτης πράξης, όταν οι ερωτικές ανατροπές έχουν καταλαγιάσει, ακούγεται το εμβατήριο. Η πρεμιέρα της μουσικής για την παράσταση έγινε στις 14 Οκτωβρίου 1843.

Το κομμάτι μπορούσε πια να ταξιδέψει και μόνο του. Η αρχική του φράση είχε τη σαφήνεια που χρειάζεται μια μουσική για να αναγνωρίζεται έξω από την παράσταση όπου γεννήθηκε. Πέρασαν χρόνια, άλλαξαν οι αίθουσες και οι περιστάσεις, και το θεατρικό εμβατήριο άρχισε να αποκτά θέση σε πραγματικούς γάμους. Η πιο γνωστή καμπή αυτής της ιστορίας βρίσκεται στο Λονδίνο, δεκαπέντε χρόνια μετά την πρεμιέρα: ένας γάμος που παρακολουθούσε η δημόσια ζωή πολύ πέρα από τα όρια του παρεκκλησίου. Η τελετή του 1858 υπήρξε καθοριστική για την προβολή του έργου ως γαμήλιας μουσικής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ήταν ο πρώτος γάμος στον οποίο ακούστηκε.

Στις 25 Ιανουαρίου 1858, η Βικτώρια, πρωτότοκη κόρη της βασίλισσας Βικτωρίας και γνωστή στην οικογένειά της ως Βίκι, παντρεύτηκε τον Φρειδερίκο Γουλιέλμο της Πρωσίας στο βασιλικό παρεκκλήσι του ανακτόρου του Αγίου Ιακώβου. Η βασίλισσα ήταν εκεί και άφησε στο ημερολόγιό της μια εικόνα εντελώς διαφορετική από την απρόσωπη επισημότητα που συνήθως αποδίδουμε σε έναν βασιλικό γάμο. Έγραψε για τη δική της νευρικότητα και για την ηρεμία της κόρης της. Θυμήθηκε τη Βίκι γονατισμένη δίπλα στον Φριτς, τα ενωμένα τους χέρια, το μακρύ φόρεμα και τις οκτώ νεαρές γυναίκες που κρατούσαν την ουρά του. Η βασίλισσα ζωγράφισε επίσης την κόρη της εκείνη την ημέρα. Το ημερολόγιο και η υδατογραφία διασώζουν μια στιγμή που ήταν συγχρόνως δημόσιο γεγονός και οικογενειακός αποχωρισμός.

Η μουσική της τελετής έχει συχνά διηγηθεί με λάθος σειρά. Ο υπεύθυνος για τη μουσική στο παρεκκλήσι, σερ Τζορτζ Σμαρτ, κατέγραψε ότι η πομπή της νύφης εισήλθε με εμβατήριο του Χέντελ από το Judas Maccabaeus, παιγμένο από μπάντα με πλευρικά τύμπανα. Το «Γαμήλιο Εμβατήριο» του Μέντελσον ακούστηκε στο τέλος της ακολουθίας, καθώς οι νεόνυμφοι έφευγαν. Η θέση του άλλαζε το νόημα της στιγμής: η μουσική συνόδευε πλέον την κοινή τους έξοδο. Ένα κομμάτι που είχε σηματοδοτήσει τη μετάβαση από μια πράξη θεατρικής κωμωδίας στην επόμενη βρέθηκε να συνοδεύει ένα πραγματικό ζευγάρι από την τελετή προς τη ζωή που ακολουθούσε.

Η ίδια ημέρα επιφύλασσε και μια δεύτερη μουσική σκηνή. Το βράδυ, στο Ανάκτορο του Μπάκιγχαμ, πραγματοποιήθηκε συναυλία όπου παρουσιάστηκε μουσική από τον Λόενγκριν του Βάγκνερ, ανάμεσά της και ο «Νυφικός Χορός». Αργότερα, οι δύο διάσημες γαμήλιες μελωδίες θα συνδέονταν συχνά στη φαντασία και στην πράξη των τελετών. Εκείνη την ημέρα, όμως, είχαν διαφορετικό τόπο και διαφορετική ώρα: ο Μέντελσον ακούστηκε κατά την έξοδο από το παρεκκλήσι, ενώ ο Βάγκνερ ανήκε στη βραδινή συναυλία. Η διάκριση μάς αφήνει να δούμε τον γάμο του 1858 όπως μαρτυρούν οι πηγές, με τη δική του διαδοχή γεγονότων.

Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το εμβατήριο βρισκόταν ξανά στο τέλος μιας βρετανικής βασιλικής τελετής. Στις 20 Νοεμβρίου 1947, ο γάμος της πριγκίπισσας Ελισάβετ και του Φιλίππου στο Αβαείο του Γουεστμίνστερ ολοκληρώθηκε με τη μουσική του Μέντελσον. Η ακολουθία μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο σε ακροατές πολύ μακριά από το αβαείο. Από το θέατρο του Πότσδαμ στο παρεκκλήσι του Αγίου Ιακώβου και έπειτα σε μια τελετή που ακουγόταν σε ολόκληρο τον κόσμο, η ίδια αρχική φράση συνέχισε να σηματοδοτεί μια έξοδο. Κάθε φορά, ο χώρος και οι άνθρωποι γύρω της έδιναν στη μουσική μια καινούργια ιστορία.

🎧 Οδηγός Ακρόασης

Μια πρώτη ακρόαση ολόκληρου του έργου αφήνει το εμβατήριο να αναπτύξει τη φυσική του ορμή. Σε μια επόμενη ακρόαση, τα ακόλουθα μουσικά γεγονότα προσφέρουν χρήσιμα σημεία προσανατολισμού. Οι διάρκειες διαφέρουν από ερμηνεία σε ερμηνεία, οπότε οι μεταβολές του ήχου αποτελούν ασφαλέστερους οδηγούς από τα χρονικά σημεία.

  1. Η πρώτη φράση των χάλκινων. Ο πομπικός χαρακτήρας εγκαθίσταται σχεδόν αμέσως, με τις υπόλοιπες ομάδες της ορχήστρας να στηρίζουν τον ρυθμό.
  2. Η πρώτη απομάκρυνση. Η ηχητική επιφάνεια γίνεται λιγότερο συμπαγής. Η κίνηση συνεχίζεται, ενώ το αρχικό θέμα παύει για λίγο να βρίσκεται στο προσκήνιο.
  3. Η αναγνώριση του θέματος. Το γνώριμο κάλεσμα επιστρέφει μετά την αλλαγή της υφής και αποκτά αίσθηση άφιξης.
  4. Η πιο ήπια μελωδική περιοχή. Η προσοχή μετακινείται από τον ισχυρό παλμό προς τη μελωδία και τα όργανα που της δίνουν χώρο.
  5. Η τελική επαναφορά και κατάληξη. Η ορχηστρική δύναμη συγκεντρώνεται ξανά και οδηγεί σε σαφή πανηγυρική δήλωση.

🎶 Προτεινόμενες Ακροάσεις

Οι παρακάτω ηχογραφήσεις περιλαμβάνουν το ίδιο εμβατήριο και επιτρέπουν να συγκριθεί η θέση του μέσα σε διαφορετικές προσεγγίσεις της μουσικής για το θεατρικό έργο. Η αρχική φανφάρα, η αντίθεση των ενδιάμεσων ενοτήτων και η βαρύτητα της κατάληξης προσφέρουν χρήσιμα σημεία σύγκρισης.

  • Πάμπλο Εράς-Κασάδο — Freiburger Barockorchester, A Midsummer Night’s Dream, harmonia mundi, HMM902724. Μια ιστορικά ενημερωμένη προσέγγιση μέσα σε εκτενή παρουσίαση της θεατρικής μουσικής. Το «Γαμήλιο Εμβατήριο» έχει διάρκεια 4΄25΄΄ στην έκδοση.
  • Έντουαρντ Γκάρντνερ — City of Birmingham Symphony Orchestra, Mendelssohn in Birmingham, Volume 4, Chandos, CHSA 5161. Η καταχώριση της εταιρείας τοποθετεί ρητά το εμβατήριο μετά την τέταρτη πράξη. Είναι χρήσιμη ακρόαση για να εξεταστεί το έργο μέσα σε μια σύγχρονη συμφωνική ερμηνεία.
  • Ότο Κλέμπερερ — Philharmonia Orchestra, A Midsummer Night’s Dream, Warner Classics. Μια ιστορική ορχηστρική ηχογράφηση που προσφέρει τρίτο σημείο σύγκρισης για τον ρυθμό, τη διαμόρφωση των αντιθέσεων και την αίσθηση της τελικής άφιξης.

📚 Περαιτέρω Μελέτη

Η συνέχεια της μελέτης μπορεί να ακολουθήσει τρεις διαφορετικούς δρόμους: τον κόσμο της παράστασης, τη ζωή του συνθέτη και την ιστορία της γαμήλιας χρήσης του εμβατηρίου.

  • Ουίλιαμ Σαίξπηρ, Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας. Η τέταρτη και η πέμπτη πράξη φωτίζουν ιδιαίτερα τη θέση της μουσικής: την αναγγελία των γάμων, τη γιορτή και την κωμική παράσταση που ακολουθεί.
  • R. Larry Todd, Mendelssohn: A Life in Music. Μια εκτενής μελέτη για τον συνθέτη, χρήσιμη για να τοποθετηθούν η νεανική εισαγωγή και η μεταγενέστερη μουσική για το θέατρο στη διαδρομή του.
  • Matthias Range, «Wagner’s “Bridal Chorus” from Lohengrin and its Use as a Wedding March». Παρότι έχει ως κύριο θέμα τον Βάγκνερ, εξετάζει με τεκμήρια τη μουσική του γάμου του 1858 και αποσαφηνίζει πότε ακούστηκαν τα δύο έργα.

🔗 Σχετικά Έργα

Η διαδρομή μπορεί να συνεχιστεί προς τη σκηνή του Σαίξπηρ, προς άλλες μουσικές του γάμου ή προς έργα που μετατρέπουν μια γιορτή σε ορχηστρική εικόνα.

  • Φέλιξ Μέντελσον — «Σκέρτσο» από το Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας, έργο 61. Μια άλλη όψη της ίδιας θεατρικής μουσικής, με πολύ διαφορετική ελαφρότητα και κίνηση.
  • Χένρι Πέρσελ — The Fairy Queen. Ένα διαφορετικό μουσικοθεατρικό ταξίδι στον κόσμο που προέρχεται από το σαιξπηρικό Όνειρο.
  • Ρίχαρντ Βάγκνερ — «Νυφικός Χορός» από τον Λόενγκριν. Η ιστορική του σύνδεση με τις γαμήλιες τελετές προσφέρει την πιο άμεση σύγκριση με το εμβατήριο του Μέντελσον.
  • Έντβαρντ Γκριγκ — «Ημέρα Γάμου στο Τρόλντχαουγκ», έργο 65 αρ. 6. Μια προσωπικότερη μουσική εικόνα γιορτής, γραμμένη αρχικά για πιάνο.
  • Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ — εισαγωγή από τους Γάμους του Φίγκαρο. Μια ορχηστρική αρχή γεμάτη θεατρική προσμονή, πριν ξεκινήσουν οι περιπλοκές ενός άλλου σκηνικού γάμου.

🎼 Μουσική Σκέψη

Στην πρώτη του ζωή, το εμβατήριο ανήκε σε μια κωμωδία που δεν είχε ακόμη τελειώσει. Στις επόμενες, το άκουσαν άνθρωποι τη στιγμή που έκλεινε μια τελετή και άνοιγε μια κοινή διαδρομή. Η παρτιτούρα διατηρεί και τις δύο δυνατότητες: τη βεβαιότητα του πανηγυρικού ήχου και την κίνηση προς όσα ακολουθούν.

📖 Βιβλιογραφία & Πηγές

Για την παρούσα εκδοχή διασταυρώθηκαν η θέση και τα βασικά μουσικά στοιχεία του αριθμού 9 στις εκδόσεις και στις καταχωρίσεις της παρτιτούρας, οι σχετικές πράξεις του σαιξπηρικού κειμένου και οι μαρτυρίες για τις γαμήλιες τελετές. Η λεπτομερής ιστορία του 1858 στηρίζεται στην καταγραφή της βασίλισσας Βικτωρίας όπως παρουσιάζεται από τη Royal Collection Trust και στη μουσικολογική έρευνα του Matthias Range. Το διαθέσιμο δείγμα της σύγχρονης κριτικής έκδοσης χρησιμοποιήθηκε για τον έλεγχο της αρχής του εμβατηρίου· δεν παρουσιάζεται ως εξέταση ολόκληρου του τόμου.

Παρτιτούρες και κατάλογοι έργων

  • Felix Mendelssohn Bartholdy, Musik zu „Ein Sommernachtstraum“ von Shakespeare, έργο 61, MWV M 13, αρ. 9 «Hochzeitsmarsch». Κριτική έκδοση Christian Martin Schmidt, Leipziger Ausgabe der Werke von Felix Mendelssohn Bartholdy, σειρά V, τόμος 8, Breitkopf & Härtel.
  • Felix Mendelssohn Bartholdy, Ein Sommernachtstraum, έργο 61, ιστορική έκδοση της παρτιτούρας υπό την επιμέλεια του Julius Rietz, Breitkopf & Härtel, σειρά 15, 1874–1882.
  • Breitkopf & Härtel, εκδοτική καταχώριση του αρ. 9 «Hochzeitsmarsch», με στοιχεία διάρκειας και ενορχήστρωσης.

Πρωτογενείς ιστορικές πηγές

  • William Shakespeare, A Midsummer Night’s Dream, ιδίως πράξεις IV–V, ψηφιακό κείμενο της Folger Shakespeare Library.
  • Queen Victoria, καταγραφή στο ημερολόγιό της για τον γάμο της κόρης της, 25 Ιανουαρίου 1858· Royal Collection Trust, παρουσίαση της υδατογραφίας Vicky at her Marriage. Chapel Royal Jan: 25. 1858., RCIN 980024.eq.

Μουσικολογικές και ιστορικές μελέτες

  • Matthias Range, «Wagner’s “Bridal Chorus” from Lohengrin and its Use as a Wedding March», Journal of the Royal Musical Association 148, αρ. 1 (2023), σ. 113–137.
  • Gary Jay Williams, «Madame Vestris’ A Midsummer Night’s Dream and the Web of Victorian Tradition», Theatre Survey 18, αρ. 2 (1977), σ. 1–22· αξιοποιήθηκε η διαθέσιμη τεκμηρίωση για την παράσταση του 1843 που συνδέεται με τον Λούντβιχ Τικ.

Δισκογραφία και θεσμικές ψηφιακές πηγές

  • harmonia mundi, κατάλογος της ηχογράφησης HMM902724· Chandos, κατάλογος της CHSA 5161· Warner Classics, κατάλογος της ηχογράφησης με τον Ότο Κλέμπερερ.
  • The Royal Family, ιστορικά στοιχεία για τον γάμο της πριγκίπισσας Ελισάβετ και του Φιλίππου, 20 Νοεμβρίου 1947.

Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου