Ζωρζ Μπιζέ - Εισαγωγή

Πορτρέτο του Ζωρζ Μπιζέ, δημιουργού της «Κάρμεν» και προάγγελου του μουσικού ρεαλισμού στην όπερα.

Ο Ζωρζ Μπιζέ έζησε μόλις τριάντα επτά χρόνια· αρκετά, ωστόσο, για να μετατοπίσει την τροχιά της όπερας. Κατά τη διάρκεια της ζωής του δεν γνώρισε την αναγνώριση που άξιζε. Το έργο που θα τον καθιστούσε αθάνατο, η Κάρμεν, αντιμετωπίστηκε αρχικά με επιφύλαξη, παρεξήγηση και ανοιχτή εχθρότητα. Η υστεροφημία του υπήρξε πιο δίκαιη από την εποχή του.

Η καλλιτεχνική του πορεία σημαδεύτηκε από συμβιβασμούς. Θεσμικές αγκυλώσεις, συντηρητικές προτιμήσεις και αυστηρές θεατρικές συμβάσεις περιόρισαν την ελευθερία της έκφρασής του. Κι όμως, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπιζέ διαμόρφωσε μια γλώσσα καθαρή και τολμηρή, όπου η διαύγεια της ενορχήστρωσης και η ζωντάνια της μελωδίας συνυπάρχουν με δραματική ένταση. Η μουσική του δεν επιδιώκει τον εντυπωσιασμό· επιδιώκει την αλήθεια της σκηνικής πράξης.

Η μεταθανάτια αποτίμηση αποκάλυψε την πραγματική του βαρύτητα. Ο Νίτσε, για παράδειγμα, είδε στη μουσική του αντίβαρο στον βαγκνερικό όγκο και στην ιδεολογική του βαρύτητα. Η σύγκριση αυτή φανερώνει ότι η υποδοχή του Μπιζέ καθορίστηκε περισσότερο από αισθητικές αντιπαλότητες παρά από την ίδια την αξία του έργου του. Η γραφή του, διαυγής και νευρώδης, έμοιαζε να αναπνέει διαφορετικό αέρα.

Πάνω απ’ όλα, η Κάρμεν σηματοδοτεί καμπή. Ο ρεαλισμός της, η ψυχολογική της τόλμη και η απόρριψη του εξιδανικευμένου ρομαντισμού προαναγγέλλουν το ιταλικό verismo. Στον Μπιζέ συναντά κανείς όχι μόνο έναν χαρισματικό μελωδό και ενορχηστρωτή, αλλά έναν προάγγελο μιας νέας δραματικής ευαισθησίας, που επρόκειτο να μεταμορφώσει το λυρικό θέατρο.

Η ζωή του υπήρξε σύντομη. Η επίδρασή του, όμως, μακρά και αποφασιστική.