Νικολό Παγκανίνι – Εισαγωγή

Πορτρέτο του Νικολό Παγκανίνι με βιολί, ελαιογραφία 19ου αιώνα.

Ο μύθος προηγήθηκε του ανθρώπου. Ο Νικολό Παγκανίνι δεν άργησε να μετατραπεί σε φιγούρα σχεδόν δαιμονική: η λιπόσαρκη όψη, το διαπεραστικό βλέμμα, η σκηνική του ένταση, όλα συνέβαλαν στη φαντασίωση ενός «Φάουστ» της μουσικής. Όμως πίσω από τον θρύλο κρυβόταν κάτι πιο ουσιαστικό από κάθε μυστικιστική υπερβολή: μια ακραία συνειδητοποιημένη δεξιοτεχνία.

Η τεχνική του στο βιολί δεν ήταν απλώς εντυπωσιακή· ήταν ανατρεπτική. Πήρε ό,τι του κληροδότησε ο 18ος αιώνας και το ώθησε στα όριά του, μετατρέποντας το όργανο σε πεδίο πειραματισμού. Στακάτο, πιτσικάτο, αρμονικές, διπλές χορδές — όλα απέκτησαν νέα διάσταση στα χέρια του. Η δεξιοτεχνία δεν ήταν αυτοσκοπός· ήταν γλώσσα. Και μέσα από αυτή τη γλώσσα, ο Παγκανίνι διατύπωσε μια νέα αντίληψη για το τι σημαίνει σολίστ.

Η σκηνή υπήρξε το φυσικό του περιβάλλον. Εκεί η προσωπικότητά του διογκωνόταν, η γοητεία του γινόταν σχεδόν υπνωτική, και το κοινό παραδινόταν σε μια εμπειρία που άγγιζε τα όρια του θεάτρου. Στην καθημερινότητα, ωστόσο, ήταν άνθρωπος με αρετές και αδυναμίες, μακριά από το υπερφυσικό προσωπείο που του απέδωσαν. Ο μύθος εξυπηρετούσε το θέαμα· ο άνθρωπος παρέμενε γήινος.

Τα έργα του δεν είναι πολυάριθμα και συχνά θεωρήθηκαν απλώς οχήματα επίδειξης. Κι όμως, μια προσεκτική ακρόαση αποκαλύπτει δομική ευφυΐα και φαντασία που υπερβαίνουν τη βιρτουοζιτέ. Ο Παγκανίνι δεν υπήρξε μόνο το σύμβολο της ρομαντικής δεξιοτεχνίας· υπήρξε πρωτοπόρος μιας νέας καλλιτεχνικής ταυτότητας, όπου ο εκτελεστής μετατρέπεται σε δημιουργό μύθου και αισθητικής.