Ρίχαρντ Βάγκνερ - Εισαγωγή

Ελαιογραφικό πορτρέτο του Γερμανού συνθέτη Ρίχαρντ Βάγκνερ, δημιουργού του μουσικού δράματος.

Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ υπήρξε μορφή που δεν επιδέχεται ουδετερότητα. Επαναστάτης ή δημαγωγός, οραματιστής ή αλαζόνας, αιρετικός ή προφήτης της τέχνης του – οι χαρακτηρισμοί ποικίλλουν, όμως η μεγαλοφυΐα της σύλληψής του παραμένει αδιαμφισβήτητη. Δεν αρκέστηκε να υπηρετήσει την όπερα· θέλησε να την επανιδρύσει.

Το όραμά του για το μουσικό δράμα δεν ήταν απλή αισθητική μεταρρύθμιση. Ήταν πρόταση ολότητας. Μουσική, ποίηση, σκηνική πράξη, μύθος, όλα όφειλαν να συνενωθούν «εις τέχνην μίαν». Με αυτή τη σύλληψη, η όπερα απομακρύνθηκε από τη λογική της επιδεικτικής φωνητικής δεξιοτεχνίας του bel canto και μεταβλήθηκε σε δραματικό οργανισμό, όπου η μουσική δεν στολίζει τη δράση, αλλά τη γεννά.

Η εκφραστική του γλώσσα, πυκνή και ογκώδης, ανταποκρίνεται στη μυθική θεματική που επέλεξε. Οι αρμονικές εντάσεις, η αδιάκοπη ροή, η χρήση των μοτίβων που επανεμφανίζονται και μετασχηματίζονται, συνθέτουν έναν κόσμο όπου το συναίσθημα και ο στοχασμός συμπορεύονται. Η μουσική του δεν αποβλέπει απλώς στη συγκίνηση· επιδιώκει τη συνειδητή συμμετοχή του ακροατή σε μια ιδεολογική και αισθητική εμπειρία.

Ο Βάγκνερ δεν μοιράστηκε τη δόξα. Έγραψε τα λιμπρέτα του, διαμόρφωσε τις θεωρίες του, οικοδόμησε ακόμη και τον δικό του χώρο παρουσίασης των έργων του. Ανέλαβε όμως και το ρίσκο της αποτυχίας. Η ιστορία απέδειξε ότι οι πειραματισμοί του δεν ήταν παρορμήσεις, αλλά βήματα προς μια νέα αντίληψη της μουσικοθεατρικής τέχνης.

Έτσι, ο Ρίχαρντ Βάγκνερ δεν αποτελεί απλώς κεφάλαιο του Ρομαντισμού. Αποτελεί καμπή στην ίδια την ιδέα της όπερας, μια μορφή που μετακίνησε τα όρια της μουσικής και άφησε πίσω της ένα τοπίο που ακόμη συζητείται.