| Ελληνική απόδοση | Συνεχές βάσιμο· χρησιμοποιείται επίσης ο όρος «μπάσο κοντίνουο». |
|---|---|
| Κύρια περίοδος χρήσης | Από τα τέλη του 16ου έως τον 18ο αιώνα, με διαφορετική διάρκεια ανά τόπο και μουσικό είδος. |
| Βασική λειτουργία | Γραμμένη μπάσα γραμμή πάνω στην οποία διαμορφώνεται η αρμονική συνοδεία. |
| Σημειογραφία | Αριθμημένο, ελλιπώς αριθμημένο ή ανάριθμο βάσιμο. |
| Συνήθη όργανα | Τσέμπαλο, εκκλησιαστικό όργανο, θεόρβη, λαούτο, άρπα· συχνά μαζί με βιολοντσέλο, βιόλα ντα γκάμπα, βιολόνε ή φαγκότο. |
Στη μουσική του Μπαρόκ, ένα μεγάλο μέρος από όσα ακούμε δεν είναι πλήρως καταγραμμένο. Κάτω από τη φωνή ενός τραγουδιστή, τις γραμμές δύο βιολιών ή τον ήχο μιας ολόκληρης ορχήστρας, η φωνή του μπάσου προσφέρει το θεμέλιο. Πάνω της, ένας ή περισσότεροι εκτελεστές διαμορφώνουν την αρμονική συνοδεία την ίδια στιγμή που παίζουν.
Αυτή είναι η τέχνη του basso continuo: το σημείο όπου η σύνθεση συναντά την εκτέλεση. Η παρτιτούρα ορίζει τη βάση και πολλά από τα αρμονικά δεδομένα· η τελική υφή γεννιέται από τη γνώση, την κρίση και την ακρόαση των μουσικών. Το continuo αποτελεί επομένως κάτι περισσότερο από χαρακτηριστικό της μπαρόκ γραφής. Φανερώνει έναν διαφορετικό τρόπο κατανόησης της σχέσης ανάμεσα στον συνθέτη, την παρτιτούρα και τον εκτελεστή.
Τι ακριβώς είναι το basso continuo;
Η ιταλική έκφραση basso continuo σημαίνει συνεχές βάσιμο. Περιγράφει μια μπάσα γραμμή που διατρέχει ένα έργο ή ένα σημαντικό τμήμα του και λειτουργεί ως βάση της συνοδείας. Η γραμμή αυτή μπορεί να εκτελείται από ένα όργανο ικανό να παράγει συγχορδίες, όπως το τσέμπαλο ή το εκκλησιαστικό όργανο, ή να μοιράζεται ανάμεσα σε περισσότερους μουσικούς με διαφορετικές λειτουργίες.
Στον πιο γνώριμο σχηματισμό, ένα συγχορδιακό όργανο παίζει το μπάσο και συμπληρώνει πάνω του τις υπόλοιπες φωνές. Παράλληλα, ένα χαμηλό μελωδικό όργανο ενισχύει ή διαμορφώνει την ίδια γραμμή. Έτσι, το τσέμπαλο μπορεί να συνεργάζεται με το βιολοντσέλο, το εκκλησιαστικό όργανο με το φαγκότο ή η θεόρβη με τη βιόλα ντα γκάμπα.
Ο διπλός αυτός σχηματισμός είναι συχνός, όχι υποχρεωτικός. Το continuo μπορούσε να παιχτεί από ένα μόνο όργανο, από περισσότερα συγχορδιακά όργανα, από μια ενισχυμένη ομάδα χαμηλών οργάνων ή από συνδυασμούς που εναλλάσσονταν μέσα στο ίδιο έργο. Η επιλογή συνδεόταν με το μουσικό είδος, τον χώρο, τις τοπικές συνήθειες, το διαθέσιμο δυναμικό και την επιθυμητή ηχητική ισορροπία. Επομένως, η ένδειξη continuo σε μια παρτιτούρα περιγράφει πρωτίστως μια λειτουργία και όχι μία απολύτως καθορισμένη ενορχήστρωση.
Basso continuo και αριθμημένο βάσιμο
Οι δύο έννοιες συνδέονται στενά, χωρίς να είναι ταυτόσημες.
Το basso continuo είναι η εκτελεστική πρακτική: η δημιουργία συνοδείας πάνω σε μια γραμμή μπάσου. Το figured bass είναι ένα σύστημα σημειογραφίας που μπορεί να υπηρετεί αυτή την πρακτική. Αριθμοί και αλλοιώσεις γράφονται πάνω ή κάτω από τις νότες του μπάσου και υποδεικνύουν ορισμένα από τα διαστήματα που θα σχηματιστούν.
Ένα μέρος continuo μπορεί συνεπώς να είναι αριθμημένο, ελλιπώς αριθμημένο ή τελείως ανάριθμο. Όταν οι ενδείξεις είναι λίγες ή απουσιάζουν, ο μουσικός αντλεί τις απαραίτητες πληροφορίες από την κίνηση του μπάσου, τη μελωδική φωνή, τις πτώσεις, το ύφος και τις συμβάσεις του συγκεκριμένου ρεπερτορίου. Οι ιστορικές πηγές συνδέουν αυτή την ικανότητα με γερή κατάρτιση στην αντίστιξη και μακρά πρακτική εμπειρία. Η ελευθερία του συνοδού στηριζόταν σε ένα καλά αφομοιωμένο μουσικό λεξιλόγιο.
Στα ελληνικά χρησιμοποιούνται οι όροι αριθμημένο βάσιμο και ενάριθμο βάσιμο. Η αγγλική λέξη thoroughbass και ο γερμανικός όρος Generalbass ανήκουν στην ίδια ευρύτερη παράδοση, παρότι το ιστορικό και παιδαγωγικό τους περιεχόμενο δεν συμπίπτει πάντοτε απόλυτα.
Πώς διαβάζονται οι αριθμοί;
Οι αριθμοί δηλώνουν διαστήματα πάνω από το μπάσο και όχι ονόματα συγχορδιών με τη σύγχρονη έννοια.
| Ένδειξη | Βασική σημασία |
|---|---|
| Χωρίς αριθμούς | Στη συνηθισμένη μεταγενέστερη πρακτική υπονοούνται τρίτη και πέμπτη πάνω από το μπάσο, εφόσον το μουσικό συμφραζόμενο δεν απαιτεί κάτι διαφορετικό. |
| 6 | Περιλαμβάνεται έκτη πάνω από το μπάσο· συχνά υπονοείται και τρίτη. |
| 6/4 | Τετάρτη και έκτη πάνω από το μπάσο. |
| 7 | Περιλαμβάνεται έβδομη πάνω από το μπάσο. |
| ♯, ♭ ή ♮ | Μεταβάλλεται το αντίστοιχο διάστημα· όταν η αλλοίωση εμφανίζεται μόνη της, αφορά συνήθως την τρίτη. |
Πολλές πληροφορίες παραλείπονται επειδή θεωρούνταν αυτονόητες για έναν εκπαιδευμένο συνοδό. Οι αριθμοί σπάνια καθορίζουν πλήρως τη διάταξη και τον αριθμό των φωνών, την ακριβή θέση κάθε συγχορδίας, τη ρυθμική της μορφή ή τον τρόπο κίνησης των εσωτερικών γραμμών. Οι ίδιες οι συμβάσεις μεταβάλλονταν από χώρα σε χώρα και από εποχή σε εποχή. Ένα φαινομενικά απλό σχήμα μπορεί να απαιτεί άλλη απόδοση σε ιταλική μονωδία των αρχών του 17ου αιώνα και άλλη σε γαλλική μουσική του 18ου.
Η ανάγνωση του αριθμημένου βάσιμου μοιάζει επομένως λιγότερο με αποκωδικοποίηση έτοιμων συγχορδιών και περισσότερο με πολυφωνική οικοδόμηση από τη βάση της μουσικής.
Η πραγμάτωση: όσα δημιουργεί ο εκτελεστής
Η συμπλήρωση των φωνών πάνω από το γραμμένο μπάσο ονομάζεται συνήθως πραγμάτωση (realization). Ο όρος μπορεί να δώσει την εντύπωση μιας κρυμμένης, οριστικής εκδοχής που περιμένει να αποκαλυφθεί. Στην ιστορική πράξη υπήρχαν πολλές πιθανές λύσεις.
Ο εκτελεστής αποφάσιζε πόσες φωνές θα χρησιμοποιήσει, σε ποια περιοχή θα τις τοποθετήσει, πώς θα τις οδηγήσει από συγχορδία σε συγχορδία και πόσο πυκνή θα είναι η συνοδεία. Ανάλογα με το ύφος, μπορούσε να επιλέξει συγκρατημένες συγχορδίες, ενεργότερη αντιστικτική κίνηση, ρυθμική άρθρωση ή διακοσμήσεις. Η σχέση με τις κύριες φωνές παρέμενε καθοριστική: η συνοδεία όφειλε να τις στηρίζει, να συνομιλεί μαζί τους και να αφήνει τον απαραίτητο ηχητικό χώρο.
Αυτή η δημιουργική ελευθερία είχε σαφή όρια. Η καλή πραγμάτωση σεβόταν τις συμφωνίες και τις διαφωνίες, την αγωγή των φωνών, τη γραμματική των πτώσεων, τον ρυθμό του λόγου και τον χαρακτήρα του μουσικού είδους. Άλλες επιλογές απαιτούσε μια ιταλική μονωδία γύρω στο 1600, άλλες μια γαλλική σκηνική σύνθεση και άλλες μια όψιμη γερμανική καντάτα. Δύο έμπειροι μουσικοί μπορούν να διαμορφώσουν διαφορετικές και εξίσου πειστικές συνοδείες πάνω από την ίδια γραμμή.
Πολλές σύγχρονες εκδόσεις τυπώνουν πάνω από το πρωτότυπο μπάσο μια ολοκληρωμένη παρτίδα για πληκτροφόρο. Αυτή η έτοιμη πραγμάτωση μπορεί να βοηθήσει τον σπουδαστή ή τον εκτελεστή, χρειάζεται όμως να αναγνωρίζεται ως εκδοτική πρόταση και όχι ως η μοναδική συνοδεία που «λείπει» από το έργο. Η πρωτότυπη πηγή συχνά άφηνε ανοιχτές ακριβώς εκείνες τις επιλογές που η νεότερη έκδοση έχει πλέον παγιώσει στο χαρτί.
Η ομάδα continuo και τα ηχοχρώματά της
Τα όργανα του continuo μπορούν να διακριθούν λειτουργικά σε δύο βασικές κατηγορίες. Τα συγχορδιακά όργανα πραγματοποιούν την αρμονία: τσέμπαλο, εκκλησιαστικό όργανο, θεόρβη, λαούτο, αρχιλαούτο, άρπα και, σε ορισμένα ρεπερτόρια, κιθάρα. Τα γραμμικά μπάσα όργανα ενισχύουν ή διαμορφώνουν τη χαμηλή φωνή: βιολοντσέλο, βιόλα ντα γκάμπα, βιολόνε, φαγκότο και άλλα όργανα ανάλογα με τον τόπο και την εποχή.
Η διάκριση αυτή περιγράφει τη βασική συμβολή κάθε οργάνου χωρίς να το περιορίζει σε έναν άκαμπτο ρόλο. Το λαούτο και η θεόρβη διαθέτουν τη δική τους μπάσα παρουσία, ενώ το βιολοντσέλο μπορεί να επηρεάσει τη φραστική πολύ περισσότερο από έναν απλό διπλασιασμό. Η άρθρωση, η ρυθμική ευελιξία και η κατεύθυνση της γραμμής του γίνονται μέρος της συνολικής ερμηνείας.
Το ηχόχρωμα αποτελεί από μόνο του επιλογή ύφους. Το εκκλησιαστικό όργανο προσφέρει διάρκεια και σταθερότητα, το τσέμπαλο ευκρίνεια στην άρθρωση, ενώ η θεόρβη ή το λαούτο δημιουργούν συχνά πιο διάφανη και εύκαμπτη υφή. Σε μια μεγάλη εκκλησιαστική ή σκηνική σύνθεση η ομάδα μπορεί να ενισχυθεί· σε μια οικεία μονωδία, ένα μόνο νυκτό όργανο ενδέχεται να αρκεί.
Η ομάδα continuo στην πράξη
Στο σύντομο βίντεο της Netherlands Bach Society, επτά μουσικοί παρουσιάζουν το τσέμπαλο, το εκκλησιαστικό όργανο, τη θεόρβη, το βιολοντσέλο, τη βιόλα ντα γκάμπα, το βιολόνε και το φαγκότο. Οι εξηγήσεις και τα μουσικά παραδείγματά τους δείχνουν ότι η ομάδα continuo δεν είναι ένας ενιαίος, ομοιόχρωμος «ήχος βάσης». Είναι ένα μικρό σύνολο μέσα στο σύνολο, όπου κάθε όργανο φέρνει διαφορετικό βάρος, διάρκεια και άρθρωση.
Πώς γεννήθηκε μια νέα πρακτική
Το continuo δεν εμφανίστηκε σε μία συγκεκριμένη ημέρα και δεν υπήρξε επινόηση ενός μόνο συνθέτη. Στα τέλη του 16ου αιώνα συνυπήρχαν διαφορετικοί τρόποι οργανικής συνοδείας της πολυφωνικής μουσικής: μεταγραφές για πληκτροφόρο ή λαούτο, παρτιτούρες πολλών φωνών και μπάσες γραμμές που ακολουθούσαν κάθε στιγμή τη χαμηλότερη ενεργή φωνή. Η τελευταία πρακτική είναι γνωστή ως basso seguente.
Γύρω στο 1600, η ανάπτυξη της μονωδίας, των πρώτων μουσικοδραματικών έργων και των μικρών εκκλησιαστικών κοντσέρτων δημιούργησε νέες ανάγκες. Μία ή λίγες φωνές έπρεπε να υποστηρίζονται ευέλικτα από όργανα, χωρίς να καταγράφεται κάθε φορά μια πλήρης πολυφωνική συνοδεία. Στη Rappresentatione di Anima et di Corpo του Εμίλιο ντε’ Καβαλιέρι, που τυπώθηκε στη Ρώμη το 1600, συναντούμε ένα από τα πρωιμότερα και σημαντικότερα παραδείγματα αριθμημένου μπάσου σε μονωδικό περιβάλλον, μαζί με επεξηγήσεις στον πρόλογο της έκδοσης. Δύο χρόνια αργότερα, τα Cento concerti ecclesiastici του Λοντοβίκο Βιαντάνα συνέδεσαν ήδη στον τίτλο τους τα εκκλησιαστικά κοντσέρτα με το basso continuo για το εκκλησιαστικό όργανο.
Οι εκδόσεις αυτές δεν εγκαινιάζουν μια απόλυτη ρήξη με την Αναγέννηση. Οι πρώτοι συνοδοί σκέφτονταν έντονα αντιστικτικά και αντλούσαν λύσεις από την παλαιότερη πολυφωνική τεχνική. Παράλληλα, η σταθερή αναφορά σε μια μπάσα βάση ενίσχυε μια μουσική γλώσσα όπου η αρμονική κατεύθυνση γινόταν ολοένα πιο ευδιάκριτη. Το continuo βρίσκεται έτσι στη συνάντηση δύο κόσμων: διατηρεί τη λογική των ανεξάρτητων φωνών και συμμετέχει στη σταδιακή διαμόρφωση της τονικής σκέψης.
Από το recitativo στη σονάτα και την ορχήστρα
Κατά τον 17ο και τον πρώιμο 18ο αιώνα, το continuo προσαρμόστηκε σε σχεδόν κάθε βασικό φωνητικό και οργανικό είδος. Η λειτουργία του μεταβαλλόταν μαζί με τη μουσική.
Στο recitativo secco, λίγες συγχορδίες αρκούν για να στηρίξουν τη φωνή και να σημαδέψουν τις αρμονικές μεταβολές. Ο συνοδός ακολουθεί την αναπνοή, τον ρυθμό του λόγου και τη δραματική ένταση της σκηνής. Η υφή μπορεί να είναι αραιή, όμως η χρονική τοποθέτηση και το βάρος κάθε συγχορδίας επηρεάζουν άμεσα τη θεατρική αφήγηση.
Στη σονάτα με continuo, το μπάσο γίνεται ενεργός συνομιλητής της μελωδικής γραμμής. Στην τρίο σονάτα, δύο υψηλές φωνές αναπτύσσονται πάνω από το continuo. Παρότι η ονομασία παραπέμπει στις τρεις βασικές γραμμές της σύνθεσης, οι πραγματικοί εκτελεστές είναι συχνά τέσσερις ή περισσότεροι, επειδή το μέρος του continuo μοιράζεται ανάμεσα σε συγχορδιακό και μελωδικό μπάσο όργανο.
Στην καντάτα, το ορατόριο και τη θρησκευτική μουσική, η σύνθεση της ομάδας μπορούσε να αλλάζει από μέρος σε μέρος, ακολουθώντας το μέγεθος και το χρώμα της ενορχήστρωσης. Στο κοντσέρτο και την ορχηστρική μουσική, το continuo ενίσχυε τη ρυθμική και αρμονική συνοχή, με την ένταση και την πυκνότητά του να προσαρμόζονται στη συνολική υφή.
Πρόκειται επομένως για έναν ευέλικτο μηχανισμό συνεργασίας. Η ίδια βασική πρακτική μπορούσε να στηρίξει τη λιτή απαγγελία ενός recitativo, την αντιστικτική συνομιλία μιας σονάτας ή το πλήρες σώμα μιας μπαρόκ ορχήστρας.
Μια τέχνη ακρόασης και συνοδείας
Ο μουσικός του continuo κάνει πολύ περισσότερα από το να «γεμίζει» την αρμονία. Ακούει τη μελωδία, το κείμενο, το σύνολο και την ακουστική του χώρου. Αποφασίζει πότε μια πτώση χρειάζεται βάρος, πότε μια εσωτερική φωνή μπορεί να κινηθεί, πότε η συνοδεία πρέπει να αναπνεύσει και πότε η λιτότητα αποτελεί την πιο εκφραστική επιλογή.
Στο recitativo, μια συγχορδία που τοποθετείται λίγο νωρίτερα ή αργότερα μπορεί να αλλάξει τη δραματική ένταση. Στη μουσική δωματίου, μια υπερβολικά πυκνή πραγμάτωση ενδέχεται να σκεπάσει το σολιστικό όργανο, ενώ μια υπερβολικά φτωχή συνοδεία μπορεί να αποδυναμώσει τη ρυθμική κίνηση. Σε ένα μεγαλύτερο σύνολο, οι μουσικοί του continuo συντονίζουν την άρθρωση, την ένταση και τον χρόνο τους, ώστε να σχηματίζουν κοινό θεμέλιο.
Η ιστορικά ενημερωμένη εκτέλεση αντιμετωπίζει σήμερα το continuo ως τεκμηριωμένη δημιουργία. Η μελέτη των πηγών και η κατανόηση του ύφους προσφέρουν το πλαίσιο· η ζωντανή ανταπόκριση στους άλλους μουσικούς δίνει στην πρακτική την τελική της μορφή.
Η σταδιακή υποχώρηση και η σημερινή αναβίωση
Η χρήση του continuo δεν έληξε απότομα με τον θάνατο του Μπαχ το 1750. Κατά τον ύστερο 18ο αιώνα, οι συνθέτες κατέγραφαν ολοένα πληρέστερα τις εσωτερικές φωνές και την ενορχήστρωση, ενώ οι νέες αντιλήψεις για την ορχηστρική υφή και τη διεύθυνση του συνόλου περιόριζαν σταδιακά τον παλαιότερο ρόλο της αυτοσχεδιαζόμενης συνοδείας.
Η μεταβολή υπήρξε σταδιακή και άνιση. Το continuo διατηρήθηκε περισσότερο στο recitativo, στην εκκλησιαστική μουσική και σε ορισμένες θεατρικές ή ορχηστρικές παραδόσεις. Αριθμημένα μέρη συναντώνται ακόμη και σε έργα της Κλασικής περιόδου, αν και η παρουσία αριθμών δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ένας πληκτροφόρος έπαιζε αδιάκοπα σε κάθε εκτέλεση.
Από τον 20ό αιώνα, η μελέτη ιστορικών οργάνων, πραγματειών και πρώιμων εκδόσεων έφερε ξανά το continuo στο κέντρο της ερμηνείας της παλαιάς μουσικής. Σήμερα διδάσκεται ως ιδιαίτερη τέχνη που συνδυάζει αντίστιξη, αυτοσχεδιασμό, ύφος και συνεργασία. Η αναβίωσή του δεν αποκατέστησε μία μοναδική χαμένη συνήθεια· επανέφερε στο προσκήνιο την ποικιλία των ιστορικών πρακτικών και την ευθύνη της εκτελεστικής επιλογής.
🎧 Ακούγοντας το basso continuo
Η μονωδία O quam pulchra es του Κλάουντιο Μοντεβέρντι, δημοσιευμένη στη συλλογή Ghirlanda sacra του 1625, φέρνει το continuo στην πιο άμεση ακουστική του μορφή: μία φωνή και ένα εκκλησιαστικό όργανο. Στην εκτέλεση του τενόρου Τζέικομπ Λόρενς και του οργανίστα Έλαμ Ρότεμ, η συνοδεία δεν σχηματίζει ένα στατικό υπόβαθρο. Ακολουθεί τη φραστική, στηρίζει τις πτώσεις και μετατρέπει τη λιτή μπάσα γραμμή σε εύκαμπτη πολυφωνική υφή.
Η καθαρότητα της σύνθεσης επιτρέπει να ακουστεί ο δημιουργικός πυρήνας της πρακτικής. Το μπάσο καθορίζει την πορεία, ενώ οι ενδιάμεσες φωνές μεταβάλλονται μαζί με το κείμενο και την αναπνοή του τραγουδιστή. Η αρμονία αναδύεται ως ζωντανός διάλογος και όχι ως προδιαμορφωμένη ακολουθία συγχορδιών.
🎼 Μουσική Σκέψη
Στο basso continuo η παρτιτούρα λειτουργεί ως πρόσκληση για υπεύθυνη δημιουργία. Η μπάσα γραμμή κρατά το αρχιτεκτονικό βάρος, οι αριθμοί φωτίζουν μέρος της διαδρομής και ο εκτελεστής μετατρέπει αυτά τα ίχνη σε ζωντανή μουσική. Η πρακτική του continuo συμπυκνώνει έτσι μια βαθιά αρχή της μπαρόκ τέχνης: ελευθερία μέσα στη γνώση.
📚 Περαιτέρω Μελέτη
Η εμβάθυνση στο basso continuo απαιτεί να συνδυαστεί η ιστορική γνώση με την πρακτική παρατήρηση. Οι ακόλουθες επιλογές φωτίζουν διαφορετικές πλευρές της συνοδείας: τη διαμόρφωσή της γύρω στο 1600, την επιλογή των οργάνων, την αγωγή των φωνών και τη σχέση ανάμεσα στη θεωρία και τη ζωντανή εκτέλεση.
- Early Music Sources — “Basso Continuo Sources” και “Chapters in Basso Continuo”: μια προσιτή οπτικοακουστική εισαγωγή στις πρώιμες πηγές, στα διαφορετικά συστήματα αριθμών και στις ιστορικές συμβάσεις της πραγμάτωσης.
- Tharald Borgir — The Performance of the Basso Continuo in Italian Baroque Music: θεμελιώδης μελέτη για τη σύνθεση της ομάδας continuo και τις μεταβολές της ιταλικής εκτελεστικής πρακτικής κατά τον 17ο αιώνα.
- Jesper Bøje Christensen — Die Grundlagen des Generalbaßspiels im 18. Jahrhundert: συνδέει τις θεωρητικές αρχές του Generalbass με τις πρακτικές αποφάσεις του εκτελεστή, αξιοποιώντας πραγματείες και μουσικά παραδείγματα του 18ου αιώνα.
- Augusta Campagne και Elam Rotem — Keyboard Accompaniment in Italy around 1600: εξετάζει τη συνύπαρξη μεταγραφών, πλήρων παρτιτούρων και basso continuo στην Ιταλία γύρω στο 1600, αποφεύγοντας την απλουστευτική εικόνα μιας απότομης ιστορικής τομής.
🔗 Σχετικοί Όροι
Το basso continuo ανήκει σε ένα ευρύτερο δίκτυο όρων που συνδέει τη σημειογραφία, την πολυφωνική σκέψη και την εκτελεστική πρακτική του Μπαρόκ:
- Αριθμημένο βάσιμο: το σύστημα αριθμών και αλλοιώσεων που υποδεικνύει διαστήματα πάνω από τη γραμμή του μπάσου.
- Basso seguente: μπάσα γραμμή που ακολουθεί κάθε στιγμή τη χαμηλότερη ενεργή φωνή μιας πολυφωνικής σύνθεσης και συνδέεται με πρώιμες μορφές οργανικής συνοδείας.
- Αντίστιξη: η τέχνη της συνύπαρξης ανεξάρτητων μελωδικών γραμμών, απαραίτητη για τη συνεπή αγωγή των φωνών σε μια πραγμάτωση.
- Πτώση: αρμονική και μελωδική κατάληξη που οργανώνει τη φράση και καθοδηγεί πολλές από τις αποφάσεις του συνοδού.
- Μονωδία: φωνητική γραφή για μία κύρια μελωδική φωνή με οργανική συνοδεία, στην ανάπτυξη της οποίας το basso continuo απέκτησε κεντρικό ρόλο γύρω στο 1600.
📖 Βιβλιογραφία & Πηγές
Η ιστορία του basso continuo δεν μπορεί να ανασυντεθεί από έναν ενιαίο κανόνα. Η παρούσα προσέγγιση βασίζεται στον συνδυασμό πρώιμων μουσικών εκδόσεων, πραγματειών συνοδείας και νεότερης έρευνας για τη σημειογραφία και την εκτελεστική πρακτική. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι πρόλογοι και τα εγχειρίδια του 17ου αιώνα, επειδή καταγράφουν διαφορετικές προσδοκίες ως προς τα όργανα, την αγωγή των φωνών και τον βαθμό ελευθερίας του συνοδού.
Πρωτογενείς πηγές
- Agazzari, Agostino. Del sonare sopra ’l basso con tutti li stromenti e dell’uso loro nel conserto. Siena, 1607.
- Bianciardi, Francesco. Breve regola per imparar’ a sonare sopra il basso con ogni sorte d’istrumento. Siena, 1607.
- Cavalieri, Emilio de’. Rappresentatione di Anima et di Corpo. Rome, 1600, ιδίως ο πρόλογος της έκδοσης.
- Gasparini, Francesco. L’armonico pratico al cimbalo. Venice, 1708.
- Penna, Lorenzo. Li primi albori musicali. Bologna, 1672.
- Viadana, Lodovico da. Cento concerti ecclesiastici, a una, a due, a tre, et a quattro voci, con il basso continuo per sonar nell’organo. Venice, 1602.
Μελέτες
- Borgir, Tharald. The Performance of the Basso Continuo in Italian Baroque Music. Ann Arbor: UMI Research Press, 1987.
- Campagne, Augusta, and Elam Rotem. Keyboard Accompaniment in Italy around 1600: Intabulations, Scores and Basso Continuo. Forschungsportal Schola Cantorum Basiliensis, 2022.
- Christensen, Jesper Bøje. Die Grundlagen des Generalbaßspiels im 18. Jahrhundert. Kassel: Bärenreiter, 1992.
- Williams, Peter, and David Ledbetter. “Continuo.” Grove Music Online.
Ψηφιακές πηγές και οπτικοακουστικό υλικό
- Early Music Sources. “Basso Continuo Sources” και “Chapters in Basso Continuo.”
- The Metropolitan Museum of Art. “Musical Terms for the Seventeenth and Eighteenth Centuries.”
- The Open University, OpenLearn. “Music and Its Media: Glossary.”
- Netherlands Bach Society. “Basso continuo,” σειρά All of Bach.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου