Πληροφορίες έργου
- Συνθέτης:
- Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι (Pyotr Ilyich Tchaikovsky, 1840–1893)
- Τίτλος έργου:
- Ο Καρυοθραύστης, έργο 71 — Α΄ Πράξη
- Χρονολογία σύνθεσης:
- 1891–1892
- Πρώτη εκτέλεση:
- 18 Δεκεμβρίου 1892, Θέατρο Μαριίνσκι, Αγία Πετρούπολη· μουσική διεύθυνση Ρικάρντο Ντρίγκο. Η ημερομηνία αντιστοιχεί στην 6η Δεκεμβρίου του τότε ρωσικού ημερολογίου.
- Είδος:
- Πρώτη πράξη μπαλέτου παραμυθιού
- Αισθητικό ρεύμα:
- Ρομαντισμός
- Δομή:
- Δύο σκηνές· αριθμοί 1–7 στο σπίτι και αριθμοί 8–9 στο χειμωνιάτικο δάσος. Η Εισαγωγή προηγείται χωριστά.
- Διάρκεια:
- Περίπου 40–50 λεπτά, ανάλογα με την εκτέλεση και τις σκηνικές επιλογές
- Όργανα / Σύνολο:
- Μεγάλη συμφωνική ορχήστρα, με δύο άρπες, ποικιλία κρουστών και όργανα-παιχνίδια· χορωδία χωρίς λόγια στον αρ. 9
Στην Α΄ Πράξη του Καρυοθραύστη, μια χριστουγεννιάτικη γιορτή οδηγεί σε νυχτερινή περιπέτεια και, τελικά, στο χιονισμένο δάσος. Η πορεία αυτή έχει σαφή μουσική εξέλιξη: οι σύντομοι χοροί της οικογενειακής συνάντησης παραχωρούν σταδιακά τη θέση τους σε εκτενέστερες σκηνές, όπου η ορχήστρα ακολουθεί τη δράση, την απειλή και τη μεταμόρφωση. Οι αλλαγές προετοιμάζονται με τη διατάραξη του τακτικού χορευτικού παλμού, την επιμήκυνση των φράσεων και τη διαφορετική χρήση των ορχηστρικών ομάδων.
Στο κέντρο βρίσκεται η Κλάρα, που δέχεται ως δώρο τον Καρυοθραύστη. Όταν ο αδελφός της, ο Φριτς, σπάει το παιχνίδι, η προσωπική της στενοχώρια ξεχωρίζει μέσα στην ευθυμία των καλεσμένων. Αργότερα, όταν η Κλάρα επιστρέφει στο δωμάτιο για να το φροντίσει, η μουσική εγκαταλείπει βαθμιαία τη σιγουριά των προηγούμενων χορών. Το μεγάλωμα του δέντρου και η μάχη αλλάζουν το σκηνικό μέγεθος των πραγμάτων, ώσπου ο χορός των νιφάδων ανοίγει μια νέα, ευρύτερη μουσική προοπτική.
Ο Τσαϊκόφσκι έγραψε το μπαλέτο για τα Αυτοκρατορικά Θέατρα της Αγίας Πετρούπολης, ακολουθώντας έναν λεπτομερή σκηνικό σχεδιασμό. Μια είσοδος πρέπει να γίνει αντιληπτή, ένας χορός χρειάζεται σαφή ρυθμική οργάνωση και η μεταμόρφωση του δέντρου απαιτεί διάρκεια για να φανεί. Αυτές οι θεατρικές ανάγκες καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται οι μουσικοί αριθμοί. Ταυτόχρονα, η παρτιτούρα διατηρεί τη δική της συνοχή και μπορεί να ακουστεί με ενδιαφέρον ακόμη και χωρίς χορογραφία.
Η ανάλυση ακολουθεί την αρχική αρίθμηση της πλήρους ορχηστρικής παρτιτούρας. Διατηρεί το όνομα Κλάρα, όπως ο Οδηγός Έργου για τον Καρυοθραύστη, όπου παρουσιάζονται η λογοτεχνική αφετηρία, η συνολική υπόθεση και οι μεταγενέστερες χορογραφικές εκδοχές. Στον ίδιο Οδηγό υπάρχει ολόκληρο το μπαλέτο σε παράσταση του Μαριίνσκι: μια παράλληλη διαδρομή για όποιον θέλει να δει πώς η μουσική συναντά τα πρόσωπα και τον χορό. Εδώ η προσοχή στρέφεται στις εσωτερικές σχέσεις της πρώτης πράξης.
Μέρη του έργου/Δομή
Η πρώτη σκηνή εκτείνεται από τη γιορτή έως τη νυχτερινή μεταμόρφωση και τη μάχη. Με τον αρ. 8 αρχίζει ήδη η δεύτερη: το δάσος αποκτά τη δική του αργή μουσική πριν από το Βαλς των νιφάδων. Έτσι, το βαλς ολοκληρώνει μια ενότητα που έχει προετοιμαστεί λυρικά. Στους προηγούμενους αριθμούς οι αλλαγές ταχύτητας ακολουθούν τις εμφανίσεις και τις κινήσεις των προσώπων. Ο πίνακας καταγράφει τις βασικές ενδείξεις και όχι κάθε επιμέρους μεταβολή.
| Αριθμός | Ενότητα και κύριες ενδείξεις | Θέση στην εξέλιξη |
|---|---|---|
| Πριν από την πράξη | Εισαγωγή — Allegro giusto | Ελαφρύ ορχηστρικό πλαίσιο, πριν αρχίσει η σκηνική δράση |
| 1 | Στολισμός και φωταγώγηση του χριστουγεννιάτικου δέντρου — Allegro non troppo, κατόπιν Allegro vivace | Το σπίτι αποκτά κίνηση και εορταστικό χαρακτήρα |
| 2 | Εμβατήριο — Tempo di marcia viva | Η γιορτή οργανώνεται σε καθαρό, αναγνωρίσιμο βηματισμό |
| 3 | Παιδικός καλπασμός και είσοδος των γονέων — Presto – Andante – Allegro | Αντιπαραβολή της παιδικής ορμής με τις κινήσεις των ενηλίκων |
| 4 | Χορευτική σκηνή — από Andantino σε διαδοχικά ζωηρότερα τμήματα | Άφιξη του Ντροσελμάγερ και παρουσίαση των μηχανικών παιχνιδιών |
| 5 | Σκηνή και χορός του παππού — Andante, με επιμέρους αλλαγές έως Allegro vivacissimo | Το δώρο, το σπάσιμο, η παρηγοριά και ο τελευταίος συλλογικός χορός |
| 6 | Σκηνή: αναχώρηση των καλεσμένων και νύχτα — Allegro semplice – Moderato con moto – Allegro giusto – Moderato assai | Η επιστροφή της Κλάρας, η απειλή και το μεγάλωμα του δέντρου |
| 7 | Σκηνή: η μάχη — Allegro vivo | Σύγκρουση, επέμβαση της Κλάρας και λύση της άμεσης απειλής |
| 8 | Σκηνή: χειμωνιάτικο δάσος ελάτων — Andante | Νέος χώρος και εκτενέστερη λυρική αναπνοή |
| 9 | Βαλς των νιφάδων — Tempo di valse, ma con moto – Presto | Ομαδικός χορός και μεγάλη καταληκτική επιτάχυνση |
Η Εισαγωγή ανήκει στο πλαίσιο ολόκληρου του μπαλέτου και δεν αποτελεί αριθμό της Α΄ Πράξης. Η πράξη επίσης δεν έχει μία ενιαία τονικότητα που θα εξηγούσε όλες τις σκηνές της. Η συνοχή της προκύπτει από τη διαδοχή χορευτικών και αφηγηματικών ενοτήτων, από τις μεταβολές της ενορχήστρωσης και από τον ολοένα σημαντικότερο ρόλο των μεγάλων μουσικών αναπτύξεων προς το τέλος.
Ανάλυση
Αρ. 1 — Η γιορτή αρχίζει μέσα στα έγχορδα
Η Εισαγωγή έχει ήδη δώσει στο μπαλέτο έναν ανάλαφρο ορχηστρικό χαρακτήρα. Στη Σι ύφεση μείζονα, η απουσία βιολοντσέλων και κοντραμπάσων αφήνει τα σύντομα μουσικά σχήματα ιδιαίτερα ευδιάκριτα. Με την έναρξη του αρ. 1 επιστρέφει το χαμηλό στήριγμα των εγχόρδων και εμφανίζεται μια πιο σταθερή συνοδευτική κίνηση. Ο ήχος αποκτά σταδιακά την πληρότητα που απαιτεί η σκηνή της γιορτής.
Στη Λα μείζονα και σε τετράσημο μέτρο, οι βιόλες κινούνται με χωριστά όγδοα, ενώ τα βιολοντσέλα και τα κοντραμπάσα κρατούν μακρύτερες νότες. Η μελωδία των πρώτων βιολιών εισέρχεται στο τρίτο μέτρο, πάνω σε μια συνοδεία που λειτουργεί ήδη. Τα δεύτερα βιολιά προσθέτουν σύντομες νυκτές νότες, pizzicato. Έτσι διακρίνονται τρία επίπεδα: η σταθερή βάση, η αδιάκοπη μικρή κίνηση και η φράση που απλώνεται από πάνω τους.
Τα πρώτα τέσσερα μέτρα δείχνουν πώς χτίζεται αυτή η υφή. Οι βιόλες διατηρούν τον παλμό προτού εμφανιστεί η μελωδία των πρώτων βιολιών· τα μπάσα στηρίζουν τη φράση και τα pizzicato των δεύτερων βιολιών προσθέτουν ξεχωριστές ηχητικές πινελιές. Ακούγοντας διαδοχικά αυτά τα επίπεδα, γίνεται σαφές ότι η μελωδική είσοδος δεν σταματά την κίνηση που έχει ήδη εγκατασταθεί. Η μεγαλύτερη ορχηστρική συμμετοχή και το Allegro vivace δίνουν στη συνέχεια πιο ζωηρό χαρακτήρα.
Αρ. 2 — Το Εμβατήριο και η τάξη του παιχνιδιού
Το Εμβατήριο προσφέρει το πρώτο σταθερό σημείο αναγνώρισης. Στη Σολ μείζονα, η σύντομη ρυθμική κίνηση των πνευστών έχει την καθαρότητα ενός μικρού καλέσματος. Τα κλαρινέτα, τα κόρνα και οι τρομπέτες συμμετέχουν στην αρχική παρουσίαση, με χαμηλή δυναμική που κρατά τον στρατιωτικό χαρακτήρα στις διαστάσεις της γιορτής. Το τρίηχο της αρχής συμπυκνώνει την κίνηση πριν από τις πιο χωριστές, τονισμένες νότες που ακολουθούν.
Οι φράσεις του Εμβατηρίου έχουν καθαρά περιγράμματα και οι επιστροφές του αρχικού ρυθμού διευκολύνουν την αναγνώρισή του. Ανάμεσά τους, γρηγορότερα περάσματα στα έγχορδα και στα ξύλινα πνευστά αλλάζουν την υφή: ο τελετουργικός βηματισμός υποχωρεί προσωρινά μπροστά σε πιο ευκίνητη κίνηση. Η εναλλαγή δημιουργεί ποικιλία, διατηρώντας πάντοτε τον χαρακτήρα ενός παιχνιδιού μέσα στη γιορτή.
Η ακρόαση μπορεί να ακολουθήσει την επιστροφή του αρχικού ρυθμού, χωρίς να χρειάζεται να μετρά κάθε φράση. Κάθε επανεμφάνιση αποκαθιστά την αίσθηση της τάξης. Η σημασία της θα φανεί στη μάχη, όπου ο στρατιωτικός ήχος αποκτά διαφορετική ένταση και οι εναλλαγές δεν αφήνουν πια την ίδια άνεση προσανατολισμού. Πρόκειται για συγγένεια δραματικού χαρακτήρα, όχι για ισχυρισμό ότι ο αρ. 7 αποτελεί απλή παραλλαγή του Εμβατηρίου.
Αρ. 3 — Παιδική ορμή και κινήσεις των ενηλίκων
Ο παιδικός καλπασμός αρχίζει Presto, σε δίσημο μέτρο. Η συνοδεία εγκαθιστά αμέσως έναν γρήγορο παλμό και η είσοδος των πρώτων βιολιών τον μετατρέπει σε μικρή έκρηξη κίνησης. Οι σύντομες αξίες, οι επαναλαμβανόμενες συνοδευτικές νότες και η ταχύτητα δίνουν στη σκηνή χαρακτήρα παιχνιδιού που δύσκολα μένει ακίνητο.
Με την είσοδο των γονέων ο γρήγορος παλμός υποχωρεί και οι φράσεις αποκτούν πιο συγκρατημένο χαρακτήρα. Η ρυθμική αντίθεση ξεχωρίζει τα παιδιά από τους ενηλίκους ακόμη και χωρίς σκηνική εικόνα. Στην ίδια ενότητα ακούγεται και η γαλλική μελωδία Bon voyage, Monsieur Dumollet, που εντάσσεται στη γιορτινή αλληλουχία. Οι αλλαγές υπηρετούν τις διαδοχικές παρουσίες μέσα στο δωμάτιο.
Η διαδοχή δεν οργανώνεται σαν αυτόνομος συμφωνικός διάλογος θεμάτων. Οι αλλαγές αντιστοιχούν σε εμφανίσεις και κινήσεις, ενώ η μουσική διατηρεί την ευκολία με την οποία η προσοχή περνά από μια ομάδα στην άλλη. Αξίζει να ακουστεί η διαφορά ανάμεσα στην αρχική βιασύνη και στη βαρύτερη παρουσία των ενηλίκων: ο χώρος είναι κοινός, οι τρόποι με τους οποίους τον κατοικούν διαφέρουν.
Αρ. 4 — Ο Ντροσελμάγερ διαταράσσει την οικειότητα
Η άφιξη του Ντροσελμάγερ, νονού της Κλάρας και δημιουργού παιχνιδιών, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο κινείται η μουσική. Στην αρχή του Andantino, μια χρωματική φράση στη βιόλα και οι σύντομες παρεμβάσεις του τρομπονιού εισάγουν διαφορετική χροιά από εκείνη των προηγούμενων χορών. Οι αλλοιώσεις, οι παύσεις και η ασυνήθιστη κατανομή των εισόδων κάνουν την παρουσία του απρόβλεπτη.
Η σκηνή προχωρά μέσα από διαδοχικές μικρές ενότητες. Οι αλλαγές ταχύτητας και άρθρωσης ανταποκρίνονται στις παρουσιάσεις των παιχνιδιών, διαφοροποιώντας την άκαμπτη ή ζωηρή κίνησή τους. Οι σύντομες, χωριστές νότες μπορούν να δώσουν την εντύπωση μηχανικής λειτουργίας· μια πιο συνεχής φράση μεταφέρει αμέσως την προσοχή σε άλλον χαρακτήρα του θεάματος. Η ενορχήστρωση και ο ρυθμός επιτρέπουν στις κούκλες να αποκτήσουν διαφορετική μουσική συμπεριφορά.
Καθώς οι μηχανικές κούκλες αρχίζουν να χορεύουν, η αρχική παραξενιά της άφιξης του Ντροσελμάγερ υποχωρεί μέσα στη ζωηρή διασκέδαση. Ο τρόπος όμως με τον οποίο η μουσική είχε διακόψει την οικεία ροή των χορών αφήνει το αποτύπωμά του. Η σκηνή έχει ήδη παρουσιάσει έναν άνθρωπο που μπορεί να αλλάξει τους συνηθισμένους κανόνες του παιχνιδιού, προετοιμάζοντας διακριτικά όσα θα συμβούν αργότερα τη νύχτα.
Αρ. 5 — Το εύθραυστο παιχνίδι μέσα στον θόρυβο της γιορτής
Στον αρ. 5 η προσοχή συγκεντρώνεται περισσότερο στη σχέση της Κλάρας με τον Καρυοθραύστη. Ο τίτλος «Σκηνή και χορός του παππού» περιλαμβάνει αρκετά διαφορετικά γεγονότα πριν από τον καταληκτικό χορό. Η μουσική χρειάζεται να αφήσει χώρο στην επιθυμία των παιδιών, στην παρουσίαση του δώρου, στο σπάσιμο και στην παρηγοριά που ακολουθεί.
Τα πιο ήρεμα τμήματα οργανώνονται γύρω από μελωδίες με λικνιστική κίνηση και μαλακότερη συνοδεία. Οι απότομες διακοπές επαναφέρουν τη ζωηρή, ομαδική συμπεριφορά των παιδιών. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα όργανα-παιχνίδια: οι παιδικές τρομπέτες, τα τύμπανα και η ροκάνα ανήκουν στον πραγματικό σκηνικό θόρυβο που ο συνθέτης ενσωματώνει στη μουσική. Η παρτιτούρα προβλέπει τη συμμετοχή των παιδιών της σκηνής στα καθορισμένα σημεία.
Η αντίθεση ανάμεσα στις τρυφερές φράσεις και στη φασαρία των παιδιών ξεχωρίζει τη στενοχώρια της Κλάρας από τη γενική διασκέδαση. Το χαμηλότερο επίπεδο της δυναμικής και η αραιότερη ορχηστρική γραφή αφήνουν χώρο στο σπασμένο παιχνίδι να γίνει το κέντρο της προσοχής. Όταν η θορυβώδης κίνηση επιστρέφει, η προσωπική της έγνοια δεν χάνεται· παραμένει η αφορμή για τη μεταγενέστερη νυχτερινή επιστροφή της.
Ο Grossvater, ο χορός του παππού, επαναφέρει τους καλεσμένους σε μια κοινή δραστηριότητα. Η χρήση μιας παλαιότερης γερμανικής χορευτικής μελωδίας δίνει στην οικογενειακή γιορτή αίσθηση παραδομένου εθίμου. Καθώς το τέλος ζωηρεύει, η σκηνή φαίνεται να κλείνει με τη φυσική ολοκλήρωση μιας βραδιάς. Ακριβώς αυτή η αίσθηση ολοκλήρωσης κάνει πιο ουσιαστική την αλλαγή που ακολουθεί.
Αρ. 6 — Η νύχτα και η μεγάλη μεταμόρφωση
Η αναχώρηση των καλεσμένων δεν οδηγεί αμέσως στην απειλή. Η αρχή του αρ. 6, Allegro semplice, διατηρεί ακόμη μια ευγενική, τακτοποιημένη κίνηση. Οι επαναλαμβανόμενες καταβάσεις της άρπας συνδέονται με ήρεμες φράσεις των εγχόρδων και των πνευστών. Η γιορτή απομακρύνεται χωρίς να χάνεται απότομα το ίχνος της.
Όταν οι καλεσμένοι αποχωρούν και η Κλάρα μένει στη σκηνή, η ορχηστρική γραφή αραιώνει. Οι παύσεις, οι αλλαγές ηχοχρώματος και τα μεμονωμένα επεισόδια αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Στους χορούς, η επανάληψη επέτρεπε την ομαλή συνέχεια· τώρα η αναμονή ανάμεσα στα γεγονότα δημιουργεί ένταση. Οι αναφορές στο ρολόι και οι ξαφνικές ορχηστρικές παρεμβάσεις συνοδεύουν την αλλαγή της ατμόσφαιρας μέσα στο ίδιο δωμάτιο.
Στα πιο ανήσυχα τμήματα, οι γρήγορες κινήσεις χαμηλά στα έγχορδα και τα κοφτά σχήματα που περνούν στα πνευστά διαταράσσουν αυτή την εύθραυστη ηρεμία. Η απειλή οργανώνεται με μικρές συσσωρεύσεις και απότομες αλλαγές, ώστε η ακρόαση να μη βρίσκει την ασφαλή περιοδικότητα ενός χορού. Το δωμάτιο παραμένει ο τόπος της ιστορίας, όμως ο ήχος του έχει αλλάξει.
Η αποφασιστική στροφή έρχεται με το μεγάλωμα του δέντρου, στο Moderato assai. Η ένδειξη της παρτιτούρας τοποθετεί το σκηνικό γεγονός επάνω στη μουσική που θα το αναπτύξει σταδιακά. Μια μελωδική γραμμή εμφανίζεται αρχικά χαμηλά στα πρώτα βιολιά, στην πιο βαθιά χορδή τους. Γύρω της, τα επαναλαμβανόμενα σχήματα των κόρνων και οι κινήσεις της άρπας διατηρούν την εσωτερική ώθηση. Οι διαδοχικές επανατοποθετήσεις της φράσης σε νέο αρμονικό περιβάλλον λειτουργούν ως αλυσίδα: κάθε βήμα συνεχίζει την προηγούμενη κίνηση και ταυτόχρονα αναβάλλει την τελική της κατάληξη.
Η κορύφωση προετοιμάζεται σε μεγάλη διάρκεια: οι αρμονικές μετατοπίσεις διαδέχονται η μία την άλλη, η δυναμική αυξάνεται και προστίθενται ορχηστρικές φωνές. Η εντύπωση θυμίζει ένα εκτενές crescendo, μια σταδιακή ενίσχυση του ήχου που συνδυάζεται εδώ με την πύκνωση της ενορχήστρωσης. Η μελωδία, η συνοδεία και η γραμμή του μπάσου ακολουθούν διαφορετικές κινήσεις· το μεγάλωμα του δέντρου αποδίδεται επομένως με τη συνολική διεύρυνση της μουσικής και όχι απλώς με άνοδο σε ψηλότερους φθόγγους.
Στο τέλος, η μεγάλη ορχηστρική παρουσία έχει καταργήσει το μέτρο σύγκρισης που πρόσφερε η αρχική οικογενειακή σκηνή. Πριν αρχίσει η μάχη, η μουσική έχει ήδη αλλάξει τη σχέση της Κλάρας με όσα την περιβάλλουν. Η απειλή αποκτά πλέον το μέγεθος που χρειάζεται για την επόμενη σκηνή.
Αρ. 7 — Η μάχη και οι διακοπές της μουσικής συνέχειας
Η μάχη αρχίζει με την ένδειξη Allegro vivo. Τα παιδικά τύμπανα και οι τυμπανιστές-παιχνίδια επάνω στη σκηνή προσθέτουν πραγματικούς ήχους στον κόσμο του μικρού στρατού. Ο παλμός παραμένει έντονος, αλλά η εξέλιξη διακόπτεται από παύσεις, ξαφνικούς τονισμούς και σύντομες ανταλλαγές ανάμεσα στις ορχηστρικές ομάδες. Αυτή η αστάθεια αντιστοιχεί στη διαρκή αλλαγή των περιστατικών της σύγκρουσης.
Τα γρήγορα ρυθμικά σχήματα και οι τονισμοί δίνουν στη δράση αμεσότητα. Τα χάλκινα προσθέτουν βάρος στις συγκρούσεις, ενώ τα ξύλινα πνευστά και τα έγχορδα διατηρούν την ευκινησία των μικρών κινήσεων. Η μάχη ακούγεται έτσι ως σειρά μεταβαλλόμενων καταστάσεων: συγκέντρωση δυνάμεων, αναστάτωση, νέα επίθεση και προσωρινή διακοπή. Η ορχήστρα επιτρέπει να αντιληφθούμε τις αλλαγές χωρίς να χρειάζεται να αντιστοιχίσουμε αυθαίρετα κάθε μουσικό σχήμα σε έναν συγκεκριμένο στρατιώτη ή ποντικό.
Η επέμβαση της Κλάρας προσφέρει τη δραματική δυνατότητα της νίκης και της μεταμόρφωσης του Καρυοθραύστη. Η μουσική οδηγείται έξω από την επείγουσα διαδοχή των επεισοδίων και προετοιμάζει έναν άλλο χρόνο. Αυτή η έξοδος έχει μεγαλύτερη σημασία από μια απλή καταληκτική έμφαση: μετά τη σύγκρουση, η πράξη χρειάζεται να επιτρέψει μια νέα σχέση ανάμεσα στα δύο πρόσωπα και στον χώρο όπου θα κινηθούν.
Αρ. 8 — Το δάσος αποκτά λυρική διάρκεια
Η δεύτερη σκηνή αρχίζει με το Andante του αρ. 8, στη Ντο μείζονα. Η αλλαγή γίνεται αισθητή από την αρχική κιόλας υφή. Οι δύο άρπες απλώνουν συνεχείς αρπισμούς σε τρίηχα, ενώ οι υπόλοιπες φωνές μπορούν να κρατούν και να συνδέουν μεγαλύτερες αξίες. Μετά τις διακοπές της μάχης, η μουσική επιτρέπει ξανά μια μακρύτερη αναπνοή.
Η μελωδική γραφή αναπτύσσεται αρχικά στα πνευστά και αργότερα αποκτά μεγαλύτερη ένταση και πληρότητα στα έγχορδα. Οι αρπισμοί συνεχίζουν να κινούνται από κάτω, προσφέροντας ομαλή συνέχεια ανάμεσα στις φράσεις. Η κορύφωση προετοιμάζεται με τη σταδιακή επέκταση και ενίσχυση του ίδιου λυρικού τρόπου, αντί για αλλεπάλληλες σύντομες αντιδράσεις σε γεγονότα.
Γι’ αυτό η λυρική σκηνή προηγείται του βαλς. Ο Καρυοθραύστης έχει πλέον μεταμορφωθεί σε πρίγκιπα και η Κλάρα τον ακολουθεί έξω από το σπίτι. Οι παρατεταμένες φράσεις δίνουν μουσικό χώρο σ’ αυτή τη νέα συνθήκη, πριν αρχίσει η συλλογική κίνηση των νιφάδων. Οι μεταγενέστερες χορογραφίες αξιοποιούν διαφορετικά το επεισόδιο, ενώ η λυρική επέκταση παραμένει σταθερό χαρακτηριστικό της παρτιτούρας.
Αρ. 9 — Το Βαλς των νιφάδων, από τις μικρές εισόδους στη χιονοθύελλα
Το βαλς αρχίζει με μικρές, χωριστές κινήσεις, προτού αποκτήσει τον πλήρη χορευτικό του όγκο. Στη Μι ελάσσονα, τα φλάουτα και το πίκκολο αφήνουν τα σύντομα σχήματά τους ανάμεσα σε παύσεις. Η χαμηλή δυναμική και η ψηλή περιοχή των οργάνων επιτρέπουν σε κάθε εμφάνιση να ξεχωρίζει, ενώ τα έγχορδα προσθέτουν διακριτικές κινήσεις και διαφορετικούς τρόπους άρθρωσης.
Οι παύσεις ανάμεσα στα σύντομα σχήματα δεν επιτρέπουν στην αρχή του βαλς να ακουστεί ως ενιαία μελωδική γραμμή. Το τρίσημο μέτρο υπάρχει ήδη, αλλά η χορευτική κίνηση σχηματίζεται σταδιακά, καθώς οι επανεμφανίσεις και οι ανταλλαγές των οργάνων αποκτούν μεγαλύτερη συνέχεια. Με την πύκνωση της ορχηστρικής γραφής, οι διάσπαρτες μικρές κινήσεις συνενώνονται σε πλατύτερες φράσεις.
Η είσοδος της χορωδίας χωρίς λόγια δημιουργεί άλλο επίπεδο συνέχειας. Οι μεγαλύτερες φωνητικές αξίες ξεχωρίζουν πάνω από τις λεπτές, γρήγορες κινήσεις των βιολιών. Η περιοχή της Σολ μείζονας προσφέρει φωτεινότερη αντίθεση μέσα στη συνολική τονική διαδρομή. Για τον ακροατή, η αλλαγή αναγνωρίζεται τόσο από το νέο ηχόχρωμα όσο και από τη διαφορά στην αναπνοή: η φωνή κρατά εκεί όπου τα όργανα διακοσμούν και μετακινούνται.
Το βαλς αναπτύσσεται με επιστροφές και μεταβολές, χωρίς να διατηρεί συνεχώς την ίδια ένταση. Η εναλλαγή λεπτότερης και πυκνότερης γραφής επιτρέπει να ξανακούσουμε το υλικό σε διαφορετικές αναλογίες. Προς το τέλος, η ένδειξη Presto συγκεντρώνει την κίνηση σε μια μεγάλη επιτάχυνση. Η κατάληξη στη Μι μείζονα αλλάζει το φως της αρχικής τονικότητας και δίνει στη σκηνή σαφή ορχηστρική ολοκλήρωση.
Στην αρχή της πράξης, οι ομαδικοί χοροί παρουσίαζαν τους καλεσμένους και τις σχέσεις τους μέσα στο σπίτι. Στο τέλος, το σύνολο των νιφάδων δημιουργεί το ίδιο το χειμωνιάτικο τοπίο μέσα από την κίνησή του. Ανάμεσα στα δύο σημεία, η μουσική έχει περάσει από τον αναγνωρίσιμο βηματισμό της γιορτής στη μεγάλη διάρκεια της μεταμόρφωσης και στην ορμή του τελικού βαλς. Αυτή η εξέλιξη δίνει στο τέλος την αίσθηση ολοκλήρωσης ολόκληρης της νυχτερινής διαδρομής.
Η ηχογράφηση που συνοδεύει την ανάλυση παρουσιάζει την Α΄ Πράξη με τον Γκενάντι Ροζντεστβένσκι και την Ορχήστρα του Θεάτρου Μπολσόι. Για τη σκηνική εμπειρία, η πλήρης παράσταση στον Οδηγό Έργου επιτρέπει να παρακολουθήσετε τις ίδιες μουσικές ενότητες μέσα στη χορογραφία του Βασίλι Βαϊνόνεν. Η σκηνική διαίρεση εκείνης της παραγωγής διαφέρει από την αρχική διάρθρωση σε δύο πράξεις· η αρίθμηση της παρτιτούρας παραμένει το σημείο αναφοράς του παρόντος άρθρου.
Χορός και δράση: δύο τρόποι οργάνωσης του μουσικού χρόνου
Στο Εμβατήριο, ο γνώριμος ρυθμός επανέρχεται και σταθεροποιεί το χορευτικό βήμα. Στη νυχτερινή σκηνή, κάθε νέο συμβάν —ένας ήχος, μια εμφάνιση, το μεγάλωμα του δέντρου— απαιτεί διαφορετική μουσική συνέχεια. Οι αλλαγές στην ταχύτητα, στην υφή και στη διάρκεια των φράσεων συνδέονται με την πορεία της δράσης, χωρίς την τακτική επανάληψη που χαρακτηρίζει τον αρχικό χορό.
Αυτή η διαφορά εξηγεί γιατί ορισμένοι αριθμοί έχουν σαφή χορευτικό τίτλο, ενώ άλλοι ονομάζονται απλώς Σκηνή. Οι δεύτεροι περιέχουν κανονικά οργανωμένη μουσική, με προετοιμασίες, επαναλήψεις και κορυφώσεις. Η μορφή τους διαμορφώνεται περισσότερο από την πορεία της δράσης. Στον αρ. 6, για παράδειγμα, η διαδοχή αναχώρησης, νύχτας και μεταμόρφωσης χρειάζεται διαφορετική ανάπτυξη από μια σειρά συμμετρικών χορευτικών φράσεων.
Ο Τσαϊκόφσκι μπορεί να περνά από τον έναν τρόπο στον άλλον μέσα στην ίδια πράξη. Το Βαλς των νιφάδων επαναφέρει έναν σταθερό χορευτικό παλμό, αλλά τον αναπτύσσει σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από το πρώιμο Εμβατήριο. Η ακρόαση αποκτά έτσι δύο συμπληρωματικές προσδοκίες: την ευχαρίστηση της επιστροφής και την ανάγκη να παρακολουθήσουμε κάτι που αλλάζει.
Γιατί η χορωδία μένει χωρίς λόγια
Η χορωδία του Βαλς των νιφάδων δεν τραγουδά λόγια ούτε υποδύεται πρόσωπα. Η παρτιτούρα προβλέπει 24 υψηλές φωνές, δώδεκα σοπράνο και δώδεκα άλτο, κατά προτίμηση παιδικές, επιτρέποντας όμως και γυναικείες φωνές. Η είσοδός τους προβλέπεται εκτός της ορατής σκηνικής δράσης. Ο ήχος της ανθρώπινης φωνής προστίθεται έτσι στο ορχηστρικό και χορευτικό σύνολο χωρίς να μετατρέπεται σε αφηγηματικό τραγούδι.
Η απουσία λέξεων επιτρέπει στη φράση να ακολουθήσει τη μελωδική της διάρκεια χωρίς συλλαβική αφήγηση. Το ανθρώπινο στοιχείο αναγνωρίζεται στο ηχόχρωμα και στην αναπνοή, ενώ η προσοχή παραμένει στην κίνηση του χορού. Οι φωνές μπορούν να κρατούν τις μεγαλύτερες αξίες τους πάνω από τα βιολιά, δημιουργώντας δύο διαφορετικές ταχύτητες μέσα στην ίδια υφή.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία στην ακρόαση. Αν εστιάσουμε μόνο στα γρήγορα όργανα, αντιλαμβανόμαστε κυρίως τη λεπτομέρεια της κίνησης. Αν ακολουθήσουμε τη χορωδία, ακούμε τη μεγαλύτερη μελωδική κατεύθυνση. Η σκηνή αποκτά την πληρότητά της από τη συνύπαρξη αυτών των επιπέδων.
🪶 Από τη ζωή του έργου
Η πρώτη πράξη πριν από το ταξίδι στην Αμερική
Στις αρχές Μαρτίου του 1891, ο Τσαϊκόφσκι εργαζόταν στο Φρολόφσκογε, ενώ πλησίαζε η αναχώρησή του για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Είχε αναλάβει να γράψει το μπαλέτο Ο Καρυοθραύστης και προσπαθούσε να προχωρήσει τη μουσική πριν τον απορροφήσουν οι υποχρεώσεις του ταξιδιού. Στις 9 Μαρτίου, σύμφωνα με το σημερινό ημερολόγιο —25 Φεβρουαρίου με το τότε ρωσικό— έγραψε στον αδελφό του, Μοντέστ Τσαϊκόφσκι, ότι δούλευε με όλες του τις δυνάμεις και άρχιζε να εξοικειώνεται με το θέμα. Ήλπιζε να έχει συνθέσει ένα σημαντικό μέρος της πρώτης πράξης πριν φύγει.
Η εργασία προχωρούσε, αν και οι σκηνές δεν γράφονταν πάντοτε με τη σειρά που θα παρουσιάζονταν στο θέατρο. Από τη μεταγενέστερη καταγραφή των σχεδίων του προκύπτει ότι, αφού ασχολήθηκε με τη νυχτερινή σκηνή, προχώρησε στο Βαλς των νιφάδων και άφησε προσωρινά στην άκρη υλικό που μεσολαβούσε. Στη συνέχεια επέστρεψε στη μάχη. Έτσι, η μουσική της οικογενειακής γιορτής, της αναμέτρησης και του χιονισμένου δάσους συγκροτούνταν σε επιμέρους στάδια, την ώρα που η προγραμματισμένη αναχώρηση έθετε όρια στον διαθέσιμο χρόνο.
Τον Απρίλιο ο συνθέτης βρισκόταν πλέον στη Γαλλία. Έπειτα από την παραμονή του στο Παρίσι, αναζήτησε στη Ρουέν την ησυχία που χρειαζόταν για να συνεχίσει. Εκεί, στις 15 Απριλίου 1891, έγραψε στον Ιβάν Βσεβολόζσκι, τον διευθυντή των Αυτοκρατορικών Θεάτρων της Αγίας Πετρούπολης που είχε την ευθύνη της ανάθεσης. Υπολόγιζε ότι σύντομα θα ολοκλήρωνε τα μουσικά σχέδια των δύο πρώτων σκηνών του μπαλέτου, οι οποίες μαζί αποτελούσαν ολόκληρη την Α΄ Πράξη. Η πρόοδος αυτή, ωστόσο, δεν αρκούσε για το συνολικό πρόγραμμα: απέμεναν η Β΄ Πράξη και η όπερα Ιολάντα, που προοριζόταν να παρουσιαστεί την ίδια θεατρική βραδιά.
Στην επιστολή του εξήγησε ότι το ταξίδι στην Αμερική, με συναυλίες, πρόβες και άλλες δεσμεύσεις, θα περιόριζε σοβαρά τη δυνατότητά του να συνθέτει. Ζήτησε λοιπόν να μετατεθούν οι παραστάσεις για τη θεατρική περίοδο 1892–1893. Η παράταση θα του επέτρεπε να ολοκληρώσει τις δύο παρτιτούρες με τον χρόνο και την προσοχή που θεωρούσε αναγκαία. Το αίτημα απευθυνόταν στον άνθρωπο που μπορούσε να επηρεάσει τον προγραμματισμό του θεάτρου· η απάντησή του παρέμενε ακόμη άγνωστη.
Την ίδια ημέρα ο Τσαϊκόφσκι έστειλε και δεύτερη επιστολή, αυτή τη φορά στον Μοντέστ. Του περιέγραψε την ανακούφιση που ένιωσε έχοντας πλέον αποφασίσει να ζητήσει αναβολή και του ζήτησε να βοηθήσει ώστε ο Βσεβολόζσκι να κατανοήσει τη θέση του. Η ανακούφιση είχε έρθει πριν από οποιαδήποτε θετική απάντηση. Οι δύο επιστολές αφήνουν να φανεί το ίδιο γεγονός από δύο πλευρές: η μία εξηγεί στο θέατρο τις πρακτικές δυσκολίες, ενώ η άλλη δείχνει πόσο τον απασχολούσε προσωπικά η δυνατότητα να τηρήσει την υπόσχεσή του.
Η ενορχήστρωση του Καρυοθραύστη ολοκληρώθηκε στις 4 Απριλίου 1892 και η πρεμιέρα δόθηκε στο Θέατρο Μαριίνσκι στις 18 Δεκεμβρίου της ίδιας χρονιάς, με μαέστρο τον Ρικάρντο Ντρίγκο. Είχε μεσολαβήσει περισσότερο από ένας χρόνος από την επιστολή της Ρουέν. Πίσω από την αβίαστη κίνηση των αρχικών χορών και τη μεγάλη ανάπτυξη της νυχτερινής σκηνής βρίσκεται, επομένως, μια περίοδος εργασίας με διακοπές, μετακινήσεις και διαρκείς διαπραγματεύσεις για τον χρόνο που απαιτούσε το έργο.
🎧 Οδηγός Ακρόασης
Στην αρχή του αρ. 1, κρατήστε για λίγο την προσοχή στις βιόλες. Η κίνηση υπάρχει πριν από τη μελωδία των πρώτων βιολιών και συνεχίζει κάτω από την είσοδό της. Ακούστε τη διαφορά ανάμεσα στις μακριές νότες της βάσης, στα μικρά επαναλαμβανόμενα βήματα και στη φράση που αναπτύσσεται από πάνω.
Στο Εμβατήριο, αναγνωρίστε το σύντομο κάλεσμα των πνευστών και περιμένετε την επιστροφή του μετά τα πιο ευκίνητα περάσματα. Στον παιδικό καλπασμό που ακολουθεί, συγκρίνετε την αρχική ταχύτητα με τον πιο συγκρατημένο τρόπο που δηλώνει την παρουσία των ενηλίκων. Οι δύο αριθμοί παρουσιάζουν διαφορετικές μορφές συλλογικής κίνησης.
Στη σκηνή του σπασμένου παιχνιδιού, προσέξτε πόσο διαφορετικά ακούγονται η ήρεμη μελωδία και οι διακοπές της παιδικής φασαρίας. Αργότερα, στον αρ. 6, ακολουθήστε την απόσυρση της γιορτής: η αραιότερη υφή δίνει μεγαλύτερη σημασία στις παύσεις και στις νέες εισόδους.
Όταν αρχίζει η μουσική για το μεγάλωμα του δέντρου, αναζητήστε τη χαμηλή μελωδία των πρώτων βιολιών. Παρακολουθήστε πώς η φράση συνεχίζεται σε διαδοχικά αρμονικά βήματα και πώς η ορχήστρα προσθέτει βάρος. Το βασικό ορόσημο είναι η παρατεταμένη συσσώρευση, αντί για μια στιγμιαία δυνατή συγχορδία.
Μετά τη μάχη, ακούστε τις δύο άρπες στον αρ. 8. Η κίνησή τους επιτρέπει στη μελωδία να κρατά και να συνδέει μεγαλύτερες νότες. Στο Βαλς των νιφάδων, συγκρίνετε τις σύντομες αρχικές εμφανίσεις των φλάουτων με τη μεγαλύτερη αναπνοή της χορωδίας. Στην τελική επιτάχυνση, προσέξτε ότι η σκηνή έχει απομακρυνθεί από τη χαμηλή δυναμική και τη διακεκομμένη γραφή της αρχής της.
🎶 Προτεινόμενες Ακροάσεις
Η Α΄ Πράξη χρειάζεται συνέχεια στην ακρόαση, επειδή η δύναμη της μεταμόρφωσης εξαρτάται από όσα έχουν προηγηθεί. Οι ακόλουθες επιλογές προσφέρουν τρεις χρήσιμες εστιάσεις: θεατρική παράδοση, συμφωνική παρακολούθηση και σκηνική εικόνα.
- Γκενάντι Ροζντεστβένσκι — Ορχήστρα του Θεάτρου Μπολσόι. Η ηχογράφηση που συνοδεύει το άρθρο προσφέρει την πρώτη διαδρομή μέσα στην πράξη. Αξίζει να ακολουθηθούν διαδοχικά οι αρ. 6–9, ώστε η μετάβαση από τη νύχτα στη μάχη και από το δάσος στο βαλς να διατηρήσει τη δραματική της συνέχεια.
- Αντρέ Πρεβέν — Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου, Warner Classics. Η πλήρης ορχηστρική ηχογράφηση προσφέρεται για δεύτερη ακρόαση με την παρτιτούρα. Εστιάστε στις εσωτερικές συνοδείες: στη βιόλα της πρώτης σκηνής, στην άρπα του αρ. 6 και στις διαφορετικές ταχύτητες φωνών και εγχόρδων στο βαλς.
- Μπαλέτο και Ορχήστρα του Μαριίνσκι — Βαλέρι Γκέργκιεφ, χορογραφία Βασίλι Βαϊνόνεν. Η παράσταση που έχει ενσωματωθεί στον Οδηγό, με τη Ρενάτα Σακίροβα και τον Νταβίντ Ζαλέγεφ, επιτρέπει να εξεταστεί πώς μια μεταγενέστερη χορογραφία χρησιμοποιεί τη μουσική. Παρακολουθήστε ιδιαίτερα τη μετάβαση στο δάσος και τη σχέση του ομαδικού χορού με τις μουσικές φράσεις των νιφάδων.
📚 Περαιτέρω Μελέτη
Η επόμενη ανάγνωση μπορεί να κινηθεί ανάμεσα στο ίδιο το μουσικό κείμενο, στις επιστολές της σύνθεσης και στην ιστορία του μπαλέτου.
- Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι — Ο Καρυοθραύστης, έργο 71, πλήρης ορχηστρική παρτιτούρα. Οι σελίδες 138–169 της ανατύπωσης Broude Brothers επιτρέπουν να παρακολουθηθεί ολόκληρη η νυχτερινή σκηνή. Η σύγκριση των αρχικών και τελικών σελίδων του αρ. 6 αποκαλύπτει πόσο αλλάζει η ορχηστρική πυκνότητα μέσα στον ίδιο αριθμό.
- Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι — Επιστολές 4339, 4363 και 4364, στο Tchaikovsky Research. Η ανάγνωσή τους στη σειρά διακρίνει την πρόοδο της πρώτης πράξης από την αυξανόμενη δυσκολία να ολοκληρωθεί το συνολικό θεατρικό πρόγραμμα στην αρχική προθεσμία.
- Roland John Wiley — Tchaikovsky’s Ballets: Swan Lake, Sleeping Beauty, Nutcracker, Clarendon Press, 1985· ανατύπωση Oxford University Press, 1991. Η μονογραφία συνδέει τη μουσική με τις πρώτες παραγωγές και περιλαμβάνει ιστορικά κείμενα για τη σκηνική σύλληψη. Προτείνεται ως περαιτέρω επιστημονική μελέτη· η παρούσα ανάλυση δεν προϋποθέτει πρόσβαση του αναγνώστη στο βιβλίο.
🔗 Σχετικά Έργα
Η γιορτή, οι μηχανικές μορφές και η μεταμόρφωση αποκτούν διαφορετικό μουσικό νόημα στα ακόλουθα έργα.
- Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι — Η Ωραία Κοιμωμένη, έργο 66: το παραμύθι αναπτύσσεται επίσης μέσα από χορούς, τελετουργικές εμφανίσεις και αλλαγές στη δραματική λειτουργία της ορχήστρας. Η σύγκριση φωτίζει τη σχέση του συνθέτη με τη μεγάλη σκηνική φόρμα του μπαλέτου.
- Λεό Ντελίμπ — Κοπέλια: η ανθρώπινη κίνηση και η κούκλα συναντιούνται σε ένα διαφορετικό θεατρικό παιχνίδι. Η μηχανικότητα μπορεί να εξεταστεί ως αποτέλεσμα ρυθμού και άρθρωσης, αντί να παραμένει μόνο στοιχείο της υπόθεσης.
- Ιγκόρ Στραβίνσκι — Πετρούσκα: η γιορτή και η ζωντανή κούκλα οδηγούν σε πιο σκληρό δραματικό κόσμο. Οι επάλληλες ρυθμικές κινήσεις και οι αντιθέσεις ορχηστρικών ομάδων προσφέρουν ιδιαίτερα γόνιμη σύγκριση με τις σκηνές των παιχνιδιών.
- Μωρίς Ραβέλ — Η μάνα μου η χήνα (Ma mère l’Oye), ορχηστρική και σκηνική εκδοχή: η παιδική φαντασία και η μεταμόρφωση φωτίζονται με πιο συγκρατημένη ηχοχρωματική οικονομία. Η σύγκριση στρέφει την προσοχή στο πόσο διαφορετικά μπορεί η ορχήστρα να δημιουργεί έναν κόσμο παραμυθιού.
🎼 Μουσική Σκέψη
Στα χέρια της Κλάρας, ο μικρός Καρυοθραύστης αποκτά μια σημασία που δεν μπορεί να μετρηθεί από το μέγεθός του. Είναι ένα παιχνίδι που χρειάζεται φροντίδα και, για μία νύχτα, γίνεται σύντροφος σε μια ολόκληρη περιπέτεια. Η μουσική κρατά κάτι από εκείνη την παιδική βεβαιότητα πως ακόμη και το πιο εύθραυστο αντικείμενο μπορεί να χωρέσει έναν κόσμο.
📖 Βιβλιογραφία & Πηγές
Η μουσική ανάλυση στηρίζεται στην άμεση εξέταση της πλήρους ορχηστρικής παρτιτούρας, με αναφορά στην πρώτη έκδοση του Γιούργκενσον όπως ανατυπώθηκε από τους Broude Brothers. Η ιστορία της σύνθεσης ελέγχθηκε στην αλληλογραφία του Τσαϊκόφσκι και στη χρονολογική καταγραφή του Tchaikovsky Research. Η σκηνική εκδοχή της παράστασης του Οδηγού διακρίνεται από την αρχική διαίρεση του έργου. Για τη μονογραφία του Wiley ελέγχθηκαν η εκδοτική ταυτότητα και τα περιεχόμενα· δεν παρουσιάζεται ως βιβλίο που διαβάστηκε ολόκληρο για το παρόν άρθρο.
Παρτιτούρες
Pyotr Ilyich Tchaikovsky, Casse-Noisette. Ballet-féerie en 2 actes, Op. 71. P. Jurgenson, Μόσχα, 1892, πλάκα 17668· ανατύπωση Broude Brothers, Νέα Υόρκη, 1951, πλάκα B.B. 47. Εισαγωγή, σ. 3–23· Α΄ Πράξη, σ. 24–267. IMSLP: παρτιτούρες και εκδοτική καταγραφή. Τα παραδείγματα προέρχονται από τις σ. 24 και 218.
Πρωτογενείς μαρτυρίες
Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι, επιστολή 4334 προς Πιοτρ Γιούργκενσον, 19 Φεβρουαρίου/3 Μαρτίου 1891: αίτημα για παιδικά όργανα που θα χρησιμοποιούνταν στο μπαλέτο. Ρωσικό κείμενο και αγγλική μετάφραση Brett Langston, Tchaikovsky Research.
Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι, επιστολή 4339 προς Μοντέστ Τσαϊκόφσκι, 25 Φεβρουαρίου/9 Μαρτίου 1891: εργασία στην Α΄ Πράξη πριν από την αναχώρηση. Ρωσικό κείμενο και αγγλική μετάφραση Brett Langston, Tchaikovsky Research.
Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι, επιστολή 4363 προς Ιβάν Βσεβολόζσκι, 3/15 Απριλίου 1891: εργασία στη Ρουέν και αίτημα αναβολής των παραγωγών. Ρωσικό κείμενο και αγγλική μετάφραση Brett Langston, Tchaikovsky Research.
Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι, επιστολή 4364 προς Μοντέστ Τσαϊκόφσκι, 3/15 Απριλίου 1891: προσωπικός απολογισμός της απόφασης να ζητήσει περισσότερο χρόνο. Ρωσικό κείμενο και αγγλική μετάφραση Brett Langston, Tchaikovsky Research.
Ιστορική και εκδοτική τεκμηρίωση
Tchaikovsky Research, «The Nutcracker», ιδίως οι ενότητες «Composition», «Performances» και «Publication»: χρονολογία, σειρά των σχεδίων, ολοκλήρωση της ενορχήστρωσης και πρεμιέρα.
Oxford University Press, Roland John Wiley, Tchaikovsky’s Ballets: Swan Lake, Sleeping Beauty, Nutcracker, εκδοτική καταγραφή της ανατύπωσης του 1991 και πίνακας περιεχομένων.
Ηχογραφήσεις και σκηνικό υλικό
Gennady Rozhdestvensky / Bolshoi Theatre Orchestra, The Nutcracker: Act I, η ανάρτηση που επιλέχθηκε για το άρθρο. Η περιγραφή ταυτοποιεί τους εκτελεστές και αναφέρει ψηφιακή κυκλοφορία Past Classics, 2012· αυτό δεν αποτελεί χρονολογία της αρχικής ηχογράφησης.
Warner Classics, The Nutcracker, André Previn / London Symphony Orchestra, επίσημη καταγραφή της πλήρους ηχογράφησης και της επανέκδοσης του 2022.
Telmondis, The Nutcracker 2017, επίσημη καταγραφή της κινηματογράφησης στο Μαριίνσκι: Βαλέρι Γκέργκιεφ, Ρενάτα Σακίροβα, Νταβίντ Ζαλέγεφ, χορογραφία Βασίλι Βαϊνόνεν και σκηνικά Σίμον Βιρσαλάτζε.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου