Χάιντν - εισαγωγή

Η εξέλιξη της τέχνης των ήχων θα ήταν ασφαλώς διαφορετική, αν η αυστριακή γη δεν είχε υποδεχτεί τον 18ο αιώνα τον Φραντς Γιόζεφ Χάιντν. Τούτος ο σεμνός, ο αγνός, ο καλοκάγαθος και ακάματος εργάτης της μουσικής, υπήρξε ταυτοχρόνως και καινοτόμος μα και ο νομοθέτης ενός σπουδαίου κεφαλαίου της τέχνης την οποία ετάχθη να υπηρετήσει. Κανείς άλλος ίσως εγγεγραμμένος στην ιστορία της μουσικής, δεν ευεργέτησε την ορχηστρική μουσική όσο ο Χάιντν.

Μολονότι δεν ήταν αυτός ο εφευρέτης της φόρμας της συμφωνίας, όπως αρκετοί αρέσκονται να πρεσβεύουν, ήταν αυτός ο οποίος αναγνώρισε την οριστική της μορφή, συνέταξε τους κανόνες που διέπουν την ανάπτυξή της και την τελειοποίησε μορφολογικά και ουσιαστικά, στον υπέρτατο βαθμό που του επέτρεπαν τα μέσα τα οποία είχε στη διάθεσή του.

Τις καταθέσεις του παρέλαβαν όλοι οι επόμενοι μουσουργοί, με πρώτους τους Μότσαρτ και Μπετόβεν, τις χρησιμοποίησαν σαν κεφάλαιο και απήλαυσαν τα κέρδη τους με επιτόκιο της δική τους φαντασία.

Αν η συμφωνία του χρωστά τις πολύτιμες επεμβάσεις του, το κουαρτέτο εγχόρδων, η υπέρτατη μορφή καθαρής μουσικής, του χρωστά τη γένεσή του. Αυτός του έδωσε πνοή ζωής, αυτός το διαμόρφωσε, αυτός του χάρισε πρώτος το δικαίωμα της αιωνιότητας.

Ανεξάντλητος, επινοητικός, πολυγραφότατος - πάνω από εκατό είναι οι συμφωνίες τις οποίες συνέθεσε, πάνω από ογδόντα τα κουαρτέτα εγχόρδων του - ο Χάιντν ήταν υποταγμένος σε μια μοίρα που η ώρα της αλλαγής της μόλις κρυφογελούσε στο τέλος του βίου του. Προσέφερε τις θυσίες του στη μουσική μέσω εκείνων των αφεντάδων που είχαν τη δυνατότητα να καλλιεργούν την τέχνη δια των υποτακτικών τους.

Παρόλα αυτά η μουσική του είναι ολόφωτη, αυτόφωτη, γεμάτη φρεσκάδα, καλοσύνη και ισορροπία. Πιθανόν να μην ενθουσιάζει πάντοτε, πάντοτε όμως συγκινεί.

(Γιώργος Β. Μονεμβασίτης)