Ρόμπερτ Σούμαν – Εισαγωγή

Πορτρέτο του Ρόμπερτ Σούμαν.

Στην περίπτωση του Ρόμπερτ Σούμαν, η γειτνίαση της ιδιοφυΐας με την άβυσσο δεν είναι ρομαντικός μύθος∙ είναι εσωτερική εμπειρία. Ο ψυχισμός του, εύθραυστος και ανήσυχος, δεν γνώρισε ποτέ σταθερή ισορροπία. Ένα νεανικό λάθος, που ματαίωσε οριστικά το όνειρο της δεξιοτεχνικής καριέρας στο πιάνο, δεν υπήρξε απλώς πρακτικό εμπόδιο· υπήρξε υπαρξιακή ρήξη. Από εκείνη τη στιγμή, η ενέργεια που θα διοχετευόταν στη σκηνή, στράφηκε προς τα μέσα.

Και εκεί, στον εσωτερικό του χώρο, γεννήθηκε ένας κόσμος διττός. Η μουσική του Σούμαν είναι ο διάλογος ανάμεσα στον Ευσέβιο και τον Φλορεστάν — ανάμεσα στη στοχαστική ηρεμία και στο παρορμητικό πάθος. Δεν πρόκειται για λογοτεχνικό εύρημα, αλλά για βιωμένη πραγματικότητα που μετασχηματίστηκε σε ήχο. Το πιάνο υπήρξε το πρώτο πεδίο όπου αυτή η εσωτερική συνομιλία πήρε μορφή: μικρές φόρμες, κύκλοι, αποσπασματικές εξομολογήσεις που μοιάζουν να ανασαίνουν ανάμεσα στο όνειρο και στη συνείδηση.

Όταν η αγάπη του βρήκε πρόσωπο στην Κλάρα Βικ, η μουσική του άλλαξε θερμοκρασία. Η εσωστρέφεια απέκτησε κατεύθυνση, η φαντασία βρήκε ανταπόκριση. Στους κύκλους τραγουδιών του, ο λόγος και ο ήχος ενώνονται με λεπτότητα σχεδόν εύθραυστη, σαν να αναζητούν ένα είδος εσωτερικής συμφιλίωσης. Εκεί, ο Σούμαν δεν υψώνει τη φωνή· ψιθυρίζει με ένταση.

Με τη στήριξη της Κλάρας δοκίμασε τη σκέψη του σε ευρύτερα σχήματα — στη συμφωνική μουσική και στη μουσική δωματίου. Δεν τον ενδιέφερε η επιδεικτική αρχιτεκτονική· τον απασχολούσε το πώς το συναίσθημα μπορεί να οργανωθεί χωρίς να απολέσει την ευθραυστότητά του. Στον πυρήνα της δημιουργίας του βρίσκεται μια διαρκής ταλάντευση ανάμεσα στην ποίηση και στη ρωγμή.

Στη μουσική αυτή η ταλάντευση γέννησε έργα γεμάτα λυρισμό, ευγένεια, ευαισθησία αλλά και αιφνίδιες εκρήξεις πάθους και δυναμισμού. Στη ζωή, όμως, η ισορροπία αποδείχθηκε δυσκολότερη. Εκεί όπου η φαντασία χάριζε φως, η πραγματικότητα συχνά σκιζόταν.

Ο Σούμαν δεν ανήκει στους δημιουργούς της σταθερής λάμψης. Ανήκει σε εκείνους που μας επιτρέπουν να αφουγκραστούμε τον παλμό της ανθρώπινης εύθραυστης ύπαρξης — εκεί όπου το όνειρο δεν αναιρεί την ρωγμή, αλλά την μετατρέπει σε τραγούδι.