 |
| Ανάμεσα στη σιωπή των βουνών και στην ένταση της θεατρικής ζωής, ο Γκούσταβ Μάλερ αναζητούσε έναν ήχο ικανό να χωρέσει ολόκληρη την ανθρώπινη εμπειρία — τη φύση, την απώλεια, την ειρωνεία, την πίστη και την αδιάκοπη αγωνία για το νόημα της ζωής. |
Ο Γκούσταβ Μάλερ (1860–1911) υπήρξε μία από τις καθοριστικές μορφές στη μετάβαση από τον ύστερο Ρομαντισμό προς τη μουσική του 20ού αιώνα. Κατά τη διάρκεια της ζωής του γνώρισε διεθνή αναγνώριση κυρίως ως αρχιμουσικός και διευθυντής όπερας, ενώ οι συμφωνίες και τα τραγούδια του χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να κατακτήσουν τη θέση που κατέχουν σήμερα στο παγκόσμιο ρεπερτόριο.
Στη μουσική του συνυπάρχουν η συμφωνική παράδοση του Μπετόβεν και του Μπρούκνερ, ο κόσμος του λαϊκού τραγουδιού, στρατιωτικά εμβατήρια, ήχοι της φύσης, θρησκευτικοί συμβολισμοί και μια έντονα προσωπική αναζήτηση νοήματος. Από την Πρώτη Συμφωνία και το Μαγικό Κόρνο του Αγοριού έως το Τραγούδι της Γης και την Ένατη Συμφωνία, ο Μάλερ μετέτρεψε τη συμφωνία σε έναν ολόκληρο κόσμο, ικανό να χωρέσει το τραγικό, το καθημερινό, το ειρωνικό και το μεταφυσικό.
1860
Γεννιέται στις 7 Ιουλίου στο Κάλιχτ της Βοημίας, το σημερινό Καλίστε της Τσεχίας, που τότε ανήκε στην Αυστριακή Αυτοκρατορία. Είναι το δεύτερο από τα δεκατέσσερα παιδιά του Μπέρνχαρντ και της Μαρί Μάλερ. Λίγους μήνες αργότερα, η οικογένεια εγκαθίσταται στην πόλη Ίγκλαου, τη σημερινή Γίχλαβα.
1875
Γίνεται δεκτός στο Ωδείο της Βιέννης, όπου σπουδάζει πιάνο, αρμονία και σύνθεση. Ανάμεσα στους συμφοιτητές και τους στενούς φίλους του βρίσκεται ο μελλοντικός συνθέτης Χούγκο Βολφ.
1877
Παρακολουθεί μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης και έρχεται σε επαφή με τις φιλοσοφικές και αισθητικές ιδέες που θα τροφοδοτήσουν αργότερα τον πνευματικό κόσμο των έργων του. Την ίδια περίοδο γνωρίζει βαθύτερα τη μουσική του Βάγκνερ και του Μπρούκνερ.
1878
Ολοκληρώνει τις σπουδές του στο Ωδείο της Βιέννης. Αρχίζει να διαμορφώνει τη διπλή επαγγελματική του ταυτότητα: θα συνθέτει κυρίως κατά τους θερινούς μήνες και θα εργάζεται ως αρχιμουσικός κατά τη διάρκεια της θεατρικής περιόδου.
1880
Ολοκληρώνει την πρώτη σημαντική του σύνθεση, τη δραματική καντάτα Το Τραγούδι του Θρήνου (Das klagende Lied). Την ίδια χρονιά αναλαμβάνει μία από τις πρώτες επαγγελματικές θέσεις του ως αρχιμουσικός στο θερινό θέατρο του Μπαντ Χαλ.
1881
Διορίζεται αρχιμουσικός στο Κρατικό Θέατρο της Λιουμπλιάνας. Ακολουθούν θέσεις στο Όλομουτς και στο Κάσελ, μέσα από τις οποίες αποκτά εκτεταμένη εμπειρία στο οπερατικό ρεπερτόριο.
1884
Στο Κάσελ γνωρίζει τη σοπράνο Γιοχάνα Ρίχτερ. Η συναισθηματική εμπειρία της σχέσης τους συνδέεται με τη δημιουργία του κύκλου τραγουδιών Τραγούδια ενός Οδοιπόρου, του οποίου μουσικό υλικό θα περάσει αργότερα στην Πρώτη Συμφωνία.
1885
Εργάζεται για σύντομο διάστημα στο Γερμανικό Θέατρο της Πράγας και διευρύνει το ρεπερτόριό του ως αρχιμουσικός όπερας.
1886
Αναλαμβάνει θέση στη Νέα Όπερα της Λειψίας. Εκεί ολοκληρώνει, με βάση τα σωζόμενα σχέδια, την όπερα Οι Τρεις Πίντος του Καρλ Μαρία φον Βέμπερ, μια εργασία που του προσφέρει την πρώτη σημαντική δημόσια επιτυχία.
1888
Διορίζεται διευθυντής της Βασιλικής Ουγγρικής Όπερας στη Βουδαπέστη. Σε ηλικία μόλις είκοσι οκτώ ετών αναλαμβάνει έναν σημαντικό θεσμό και επιχειρεί να βελτιώσει το καλλιτεχνικό επίπεδο των παραστάσεών του.
1889
Διευθύνει στη Βουδαπέστη την πρώτη εκτέλεση του συμφωνικού έργου που θα εξελιχθεί αργότερα στην Πρώτη Συμφωνία. Την ίδια χρονιά χάνει μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα τον πατέρα του, τη μητέρα του και μία από τις αδελφές του.
1891
Αναλαμβάνει πρώτος αρχιμουσικός στο Δημοτικό Θέατρο του Αμβούργου. Η αυστηρότητα, η ακρίβεια και η δραματική ένταση των ερμηνειών του ενισχύουν τη φήμη του ως ενός από τους σημαντικότερους μαέστρους της γενιάς του.
1894
Ολοκληρώνει τη Δεύτερη Συμφωνία, γνωστή ως «Ανάσταση». Η τελική της μορφή, με χορωδία και σολίστ, διευρύνει εντυπωσιακά τα όρια του συμφωνικού είδους και εκφράζει την αναζήτησή του γύρω από τον θάνατο, την πίστη και την αναγέννηση.
1896
Ολοκληρώνει την Τρίτη Συμφωνία, το εκτενέστερο από τα ολοκληρωμένα συμφωνικά του έργα. Μέσα από τα διαδοχικά μέρη της επιχειρεί να παρουσιάσει μια κοσμική πορεία από την άψυχη φύση προς τη θεϊκή αγάπη.
1897
Βαπτίζεται Ρωμαιοκαθολικός τον Φεβρουάριο. Η μεταστροφή του αφαιρεί ένα τυπικό εμπόδιο για την ανάληψη ανώτερης αυτοκρατορικής θέσης, χωρίς να εξαλείφει τον αντισημιτισμό που θα εξακολουθήσει να τον ακολουθεί. Τον Μάιο εμφανίζεται για πρώτη φορά ως αρχιμουσικός στην Αυτοκρατορική Όπερα της Βιέννης και τον Οκτώβριο διορίζεται διευθυντής της.
1899
Αρχίζει να χρησιμοποιεί ένα μικρό απομονωμένο σπιτάκι σύνθεσης στο Μάιερνιγκ, κοντά στη λίμνη Βέρτερζεε. Εκεί θα δημιουργήσει μεγάλο μέρος των έργων της ώριμης περιόδου του, προστατεύοντας τους θερινούς μήνες από τις απαιτήσεις της διευθυντικής του σταδιοδρομίας.
1900
Ολοκληρώνει την Τέταρτη Συμφωνία. Την ίδια χρονιά διευθύνει τη Φιλαρμονική της Βιέννης στην πρώτη διεθνή περιοδεία της ορχήστρας, στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Έκθεσης του Παρισιού.
1901
Υφίσταται σοβαρή αιμορραγία και περνά μια οριακή εμπειρία που επηρεάζει βαθιά τη σκέψη του. Κατά τη θερινή περίοδο αρχίζει την Πέμπτη Συμφωνία, έργο που σηματοδοτεί μια νέα, περισσότερο οργανική και αντιστικτική φάση στη συνθετική του γλώσσα.
1902
Παντρεύεται την Άλμα Σίντλερ, νεότερη κατά δεκαεννέα χρόνια, η οποία είχε ήδη αρχίσει να συνθέτει τραγούδια. Την ίδια χρονιά γεννιέται η πρώτη τους κόρη, Μαρία Άννα, και πραγματοποιείται η πρώτη πλήρης εκτέλεση της Τρίτης Συμφωνίας.
1903
Αρχίζει τη συνεργασία του με τον σκηνογράφο Άλφρεντ Ρόλερ στην Αυτοκρατορική Όπερα. Η ενότητα μουσικής, σκηνοθεσίας, φωτισμού και σκηνικού χώρου που επιδιώκουν μεταμορφώνει την αισθητική της οπερατικής παραγωγής στη Βιέννη.
1904
Γεννιέται η δεύτερη κόρη του, Άννα. Ο Μάλερ ολοκληρώνει την Έκτη Συμφωνία και διευθύνει στην Κολωνία την πρώτη εκτέλεση της Πέμπτης, στην οποία ανήκει το περίφημο Adagietto.
1905
Παρουσιάζονται για πρώτη φορά τα Τραγούδια για τα Νεκρά Παιδιά, σε ποίηση Φρίντριχ Ρίκερτ. Αν και τα ποιήματα είχαν επιλεγεί πριν από την προσωπική τραγωδία που θα ακολουθούσε, το έργο θα αποκτήσει αργότερα ιδιαίτερα οδυνηρό βιογραφικό βάρος.
1906
Ολοκληρώνει την Όγδοη Συμφωνία μέσα σε λίγες εβδομάδες εξαιρετικά έντονης δημιουργικής εργασίας. Το έργο συνδυάζει τον λατινικό ύμνο Veni creator spiritus με την τελική σκηνή από τον Φάουστ του Γκαίτε.
1907
Η ζωή του σημαδεύεται από τρία διαδοχικά πλήγματα. Η μεγαλύτερη κόρη του, Μαρία Άννα, πεθαίνει από διφθερίτιδα σε ηλικία τεσσάρων ετών. Λίγο αργότερα διαγιγνώσκεται με σοβαρή καρδιακή πάθηση, ενώ οι συγκρούσεις και οι πιέσεις στην Αυτοκρατορική Όπερα τον οδηγούν σε παραίτηση. Στο τέλος της χρονιάς αναχωρεί για τη Νέα Υόρκη, όπου αναλαμβάνει αρχιμουσικός στη Μητροπολιτική Όπερα.
1908
Κατά τη θερινή παραμονή του στο Τόμπλαχ συνθέτει το Τραγούδι της Γης, βασισμένο σε γερμανικές διασκευές κινεζικής ποίησης. Το έργο ενώνει τη συμφωνική γραφή με τον κύκλο τραγουδιών και διαποτίζεται από την εμπειρία της απώλειας και την επίγνωση της θνητότητας.
1909
Αναλαμβάνει μουσικός διευθυντής της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης. Την ίδια χρονιά ολοκληρώνει την Ένατη Συμφωνία, το τελευταίο συμφωνικό έργο που θα προλάβει να ολοκληρώσει.
1910
Διευθύνει στο Μόναχο την πρεμιέρα της Όγδοης Συμφωνίας, τη μεγαλύτερη δημόσια επιτυχία της ζωής του. Το καλοκαίρι, καθώς ο γάμος του περνά βαθιά κρίση, συναντά τον Σίγκμουντ Φρόιντ στο Λέιντεν για μια πολύωρη συζήτηση. Παράλληλα αρχίζει τη Δέκατη Συμφωνία, την οποία αφήνει ανολοκλήρωτη.
1911
Διευθύνει την τελευταία του συναυλία στη Νέα Υόρκη στις 21 Φεβρουαρίου. Έχοντας προσβληθεί από βακτηριακή λοίμωξη της καρδιάς, επιστρέφει βαριά άρρωστος στην Ευρώπη και πεθαίνει στη Βιέννη στις 18 Μαΐου, σε ηλικία πενήντα ετών.
_____________________________
- Για μεγάλο μέρος της σταδιοδρομίας του, ο Μάλερ ζούσε ουσιαστικά δύο διαφορετικές δημιουργικές ζωές. Τον χειμώνα διηύθυνε όπερες και συναυλίες με εξαντλητικό πρόγραμμα, ενώ το καλοκαίρι αποσυρόταν σε ήσυχες τοποθεσίες για να συνθέσει. Τα μικρά «σπιτάκια σύνθεσης» που χρησιμοποιούσε στο Στάινμπαχ, στο Μάιερνιγκ και κοντά στο Τόμπλαχ δεν αποτελούσαν απλώς καταφύγια· ήταν οι χώροι όπου γεννήθηκε μεγάλο μέρος του συμφωνικού του κόσμου.
- Η Όγδοη Συμφωνία έγινε γνωστή ως «Συμφωνία των Χιλίων», όμως η ονομασία δεν προήλθε από τον ίδιο τον Μάλερ. Χρησιμοποιήθηκε ως διαφημιστικό σύνθημα για την πρεμιέρα του 1910, λόγω του εξαιρετικά μεγάλου αριθμού εκτελεστών. Ο συνθέτης δεν ενθουσιάστηκε με τον τίτλο, ο οποίος παρουσίαζε το έργο περισσότερο ως θέαμα παρά ως πνευματική και μουσική σύνθεση.
- Έχει συχνά υποστηριχθεί ότι ο Μάλερ ονόμασε το Τραγούδι της Γης χωρίς συμφωνικό αριθμό επειδή φοβόταν την υποτιθέμενη «κατάρα της Ένατης», έχοντας κατά νου τον Μπετόβεν και τον Μπρούκνερ. Η σχετική αφήγηση βασίζεται κυρίως σε μεταγενέστερες μαρτυρίες της Άλμα Μάλερ και δεν μπορεί να αποδειχθεί πλήρως. Είναι βέβαιο, πάντως, ότι το έργο διαθέτει συμφωνική σύλληψη και ότι ο Μάλερ προχώρησε κατόπιν στην αρίθμηση της επόμενης συμφωνίας του ως Ένατης.
- Κατά τη διάρκεια της ζωής του ο Μάλερ αντιμετωπιζόταν πρωτίστως ως μεγάλος αρχιμουσικός, ενώ η μουσική του συχνά δίχαζε κοινό και κριτικούς. Μετά τον θάνατό του, έργα του συνέχισαν να παρουσιάζονται από μαέστρους όπως ο Μπρούνο Βάλτερ και ο Βίλεμ Μένγκελμπεργκ, όμως η άνοδος του ναζισμού οδήγησε στην απαγόρευσή τους σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Η ευρεία αναβίωση των συμφωνιών του κατά τις μεταπολεμικές δεκαετίες τον καθιέρωσε τελικά ως έναν από τους κεντρικούς συνθέτες της σύγχρονης συναυλιακής ζωής.
_____________________________
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου