Άβε Μαρία (Ave Maria)

Από την αναγεννησιακή πολυφωνία έως το ρομαντικό Lied και τη μελωδία του Γκουνό επάνω στον Μπαχ, το Ave Maria απέκτησε πολλές μουσικές ζωές, καθεμία με διαφορετικό κείμενο, μορφή και ιστορική μνήμη.

Ο όρος με μία ματιά

Άβε Μαρία Ave Maria

Κυριολεκτική σημασία	«Χαίρε, Μαρία»· οι αρχικές λατινικές λέξεις του αγγελικού χαιρετισμού.
Τι δηλώνει στη μουσική	Ιερό κείμενο ή τίτλο σύνθεσης· όχι ένα συγκεκριμένο έργο, είδος ή μουσική μορφή.
Κείμενο	Βιβλικός χαιρετισμός και ευλογία, στους οποίους προστέθηκε αργότερα η ικεσία Sancta Maria, Mater Dei.
Μουσικές μορφές	Μοτέτο, χορωδιακή σύνθεση, Lied, έργο για φωνή και όργανα, λειτουργική ή συναυλιακή προσαρμογή.
Ιστορικό εύρος	Από τη μεσαιωνική και αναγεννησιακή πολυφωνία έως τη σύγχρονη εκκλησιαστική, συναυλιακή και δημοφιλή πρόσληψη.
Αντιπροσωπευτικά έργα	Ζοσκέν ντε Πρε: Ave Maria… virgo serena· Σούμπερτ: Ellens Gesang III, D 839· Γκουνό: Ave Maria, CG 89· Μπρούκνερ: Ave Maria, WAB 6.
Κρίσιμη διάκριση	Ο κοινός τίτλος μπορεί να καλύπτει διαφορετικά κείμενα, πρωτότυπους εκτελεστικούς σχηματισμούς και δημιουργικές διαδικασίες.

Τι σημαίνει Ave Maria στη μουσική;

Οι λέξεις Ave Maria σημαίνουν «Χαίρε, Μαρία». Στη μουσική, όμως, δεν κατονομάζουν ένα μοναδικό έργο ούτε ένα ενιαίο είδος. Δηλώνουν ένα ιερό κείμενο, έναν τίτλο και μια μακραίωνη παράδοση μελοποιήσεων που εκτείνεται από τη μονοφωνία και την αναγεννησιακή πολυφωνία έως το ρομαντικό Lied, τη χορωδιακή μουσική, τη συναυλιακή άρια και τις νεότερες διασκευές.

Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης, επειδή ορισμένα από τα διασημότερα έργα που σήμερα ονομάζονται Ave Maria δεν δημιουργήθηκαν εξαρχής ως μελοποιήσεις της καθιερωμένης λατινικής προσευχής. Το έργο του Σούμπερτ βασίζεται σε γερμανικό κείμενο από τον Γουόλτερ Σκοτ, ενώ του Γκουνό ξεκίνησε ως οργανική Méditation επάνω σε πρελούδιο του Μπαχ. Ακόμη και το περίφημο μοτέτο του Ζοσκέν χρησιμοποιεί εκτενέστερο μαριανό ποίημα και όχι την πλήρη μορφή της γνωστής προσευχής.

Πώς διαμορφώθηκε η προσευχή

Το πρώτο μέρος του κειμένου προέρχεται από δύο χωρία του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου. Ο χαιρετισμός του αρχαγγέλου Γαβριήλ προς τη Μαρία —«Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ»— αποδόθηκε στη λατινική Βουλγάτα ως Ave, gratia plena, Dominus tecum. Σε αυτόν ενώθηκε η ευλογία της Ελισάβετ: Benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventris tui.

Οι βιβλικές φράσεις χρησιμοποιήθηκαν επί αιώνες στη λατρεία και στην προσωπική ευσέβεια. Η προσθήκη του ονόματος του Ιησού και η δεύτερη, ικετευτική ενότητα —Sancta Maria, Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus, nunc et in hora mortis nostrae— αποκρυσταλλώθηκαν σταδιακά κατά τον ύστερο Μεσαίωνα και την πρώιμη νεότερη εποχή. Η μορφή που γνωρίζουμε σήμερα καθιερώθηκε στη ρωμαιοκαθολική παράδοση τον 16ο αιώνα.

Η ίδια η προσευχή έχει επομένως δύο διαφορετικές κινήσεις: πρώτα τον χαιρετισμό και τον έπαινο, έπειτα την ικεσία. Η διμερής αυτή συγκρότηση δεν επιβάλλει μία συγκεκριμένη μουσική μορφή, προσφέρει όμως στους συνθέτες ένα φυσικό σημείο αλλαγής της υφής, της δυναμικής, της αρμονικής έντασης ή του τρόπου απαγγελίας.

Από την προσευχή στον μουσικό τίτλο

Στον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, ο χαιρετισμός προς τη Μαρία συνδέθηκε με μονοφωνικές ψαλμωδίες, τροπάρια, ακολουθίες και πολυφωνικά μοτέτα. Ο τίτλος Ave Maria μπορούσε να δηλώνει το βιβλικό κείμενο, μια παραλλαγμένη λειτουργική εκδοχή ή ένα ευρύτερο μαριανό ποίημα που άρχιζε με τις ίδιες λέξεις.

Κατά τους επόμενους αιώνες, η φράση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη αυτονομία. Άρχισε να λειτουργεί ως αναγνωρίσιμος τίτλος έργων για φωνή, χορωδία, πιάνο, όργανο, ορχήστρα ή συνδυασμούς τους. Έτσι, δύο συνθέσεις με τον τίτλο Ave Maria μπορεί να διαφέρουν όχι μόνο ως προς τη μουσική γλώσσα, αλλά και ως προς το ίδιο το κείμενο, την αρχική ενορχήστρωση και τον λόγο για τον οποίο απέκτησαν αυτόν τον τίτλο.

Ζοσκέν: ένα μαριανό ποίημα γίνεται μοτέτο

Το τετράφωνο Ave Maria… virgo serena του Ζοσκέν ντε Πρε είναι μία από τις πιο γνωστές συνθέσεις της αναγεννησιακής πολυφωνίας. Η ακριβής χρονολόγησή του εξακολουθεί να συζητείται, αλλά συχνά τοποθετείται στη δεκαετία του 1480. Η πρώτη έντυπη εμφάνισή του βρίσκεται στο Motetti A του Οτταβιάνο Πετρούτσι, που εκδόθηκε στη Βενετία το 1502.

Το κείμενό του αρχίζει με τον αγγελικό χαιρετισμό, συνεχίζει όμως με ένα ομοιοκατάληκτο λατινικό ποίημα που αναφέρεται σε μαριανές εορτές —τη Σύλληψη, τη Γέννηση, τον Ευαγγελισμό, την Κάθαρση και την Κοίμηση— και ολοκληρώνεται με την προσωπική επίκληση O Mater Dei, memento mei. Δεν πρόκειται για μελοποίηση της πλήρους προσευχής όπως καθιερώθηκε αργότερα.

Η μουσική ακολουθεί τις στροφές του ποιήματος με διαρκείς αλλαγές υφής. Στην αρχή, η φράση περνά μιμητικά από τη μία φωνή στην άλλη, σαν ο χαιρετισμός να διαδίδεται μέσα στον χώρο. Αργότερα εμφανίζονται ζεύγη φωνών, πληρέστερη τετράφωνη πολυφωνία και ομορυθμικές στιγμές που καθιστούν ορισμένες λέξεις περισσότερο άμεσες. Η τελική προσευχή απομακρύνεται από την περίτεχνη μίμηση και αποκτά πιο συγκεντρωμένη, συλλογική εκφορά.

Το έργο οργανώνεται με τροπική λογική και επομένως δεν είναι ακριβές να περιγράφεται σαν σύνθεση σε σύγχρονη μείζονα ή ελάσσονα τονικότητα. Χωρίς γραμμένη οργανική συνοδεία, οι τέσσερις φωνές συγκροτούν μόνες τους την αρμονία, τον ρυθμό και την αρχιτεκτονική του μοτέτου.

Σούμπερτ: η προσευχή της Έλλεν

Το έργο που είναι παγκοσμίως γνωστό ως «Ave Maria του Σούμπερτ» φέρει τον πρωτότυπο τίτλο Ellens Gesang III (Hymne an die Jungfrau), D 839. Γράφτηκε το 1825 ως το έκτο από τα Sieben Gesänge aus Walter Scott’s Fräulein vom See, έργο 52, σε γερμανική μετάφραση του Άνταμ Στορκ από το αφηγηματικό ποίημα του Γουόλτερ Σκοτ The Lady of the Lake.

Στη σκηνή του ποιήματος, η Έλλεν Ντάγκλας βρίσκεται σε καταφύγιο στο βουνό και προσεύχεται στην Παναγία για προστασία. Κάθε μία από τις τρεις στροφές αρχίζει και τελειώνει με τις λέξεις Ave Maria, το υπόλοιπο κείμενο όμως είναι γερμανικό και ανήκει στον δραματικό κόσμο του Σκοτ. Ο Σούμπερτ το μελοποίησε ως στροφικό Lied για σόλο φωνή και πιάνο, σε Σι ύφεση μείζονα, με κυματιστή αρπισματική συνοδεία και την ίδια βασική μουσική για τις τρεις στροφές.

Η επανάληψη δεν εξαλείφει τη δραματική πορεία. Η φωνητική γραμμή ανοίγεται κάθε φορά από την ήρεμη επίκληση προς εντονότερες κορυφώσεις, ενώ οι χρωματικές σκιάσεις και οι προσωρινές απομακρύνσεις από τη βασική τονικότητα ακολουθούν την αγωνία του κειμένου. Η επιστροφή στο Ave Maria λειτουργεί ως καταφύγιο και όχι ως απλό ρεφρέν.

Επειδή η αρχική και η τελική επίκληση ταυτίζονταν με τις πρώτες λέξεις της καθιερωμένης προσευχής, η μουσική προσαρμόστηκε αργότερα στο πλήρες λατινικό Ave Maria. Αυτή η εκδοχή διαδόθηκε ευρύτατα σε ναούς, τελετές, δισκογραφικές ηχογραφήσεις και ορχηστρικές διασκευές, με αποτέλεσμα το αρχικό γερμανικό ποίημα και η Έλλεν να υποχωρήσουν από τη συλλογική μνήμη. Η γνωστή λατινική εκδοχή είναι μεταγενέστερο contrafactum και όχι το κείμενο που μελοποίησε ο Σούμπερτ.

Γκουνό: μια μελωδία επάνω στον Μπαχ

Διαφορετική είναι η δημιουργική διαδρομή του Ave Maria του Σαρλ Γκουνό, CG 89. Η σύνθεση ξεκίνησε γύρω στο 1852–1853 ως Méditation sur le Premier Prélude de Piano de S. Bach. Ο Γκουνό πρόσθεσε μια νέα, μακρόπνοη μελωδία πάνω στο Πρελούδιο αρ. 1 σε Ντο μείζονα, BWV 846, από το πρώτο βιβλίο του Καλώς συγκερασμένου κλειδοκύμβαλου του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ.

Η πρώτη έκδοση του 1853 ήταν οργανική, για βιολί και πιάνο, με δυνατότητα συμμετοχής οργάνου. Η γνωστή φωνητική εκδοχή με το λατινικό κείμενο της προσευχής διαμορφώθηκε και δημοσιεύθηκε το 1859. Επομένως, ούτε αυτό το έργο γεννήθηκε εξαρχής ως μελοποίηση του Ave Maria.

Οι σπασμένες συγχορδίες του Μπαχ παρέχουν σχεδόν ολόκληρο το αρμονικό υπόβαθρο, ενώ η μελωδία του Γκουνό κινείται με μεγαλύτερες διάρκειες και τραγουδιστή καμπύλη επάνω από αυτό. Η εκδοχή του πρελουδίου που χρησιμοποίησε περιλάμβανε και ένα πρόσθετο μέτρο, γνωστό ως «μέτρο του Schwencke», το οποίο κυκλοφορούσε σε ορισμένες εκδόσεις του 19ου αιώνα και δεν ανήκει στο κείμενο της πρωτότυπης παρτιτούρας του Μπαχ.

Η καθιερωμένη ονομασία «Μπαχ–Γκουνό» περιγράφει αυτή τη συνύπαρξη δύο διαφορετικών ιστορικών επιπέδων. Δεν υποδηλώνει συνεργασία των δύο συνθετών: ο Μπαχ είχε γράψει το πρελούδιο περισσότερο από έναν αιώνα πριν από τη μελωδική προσθήκη του Γκουνό.

Όταν το κείμενο γίνεται μουσική μορφή

Στις συνθέσεις που χρησιμοποιούν ολόκληρη την προσευχή, η μετάβαση από το Benedicta tu στο Sancta Maria προσφέρει ένα φυσικό μορφολογικό όριο. Ο έπαινος μπορεί να αποδοθεί με φωτεινότερη υφή και ανοδική κίνηση, ενώ η ικεσία συχνά οδηγεί σε πιο συγκρατημένη δυναμική, χρωματική σκίαση ή βραδύτερη απαγγελία. Αυτές είναι συνθετικές δυνατότητες του κειμένου και όχι υποχρεωτικός μουσικός κανόνας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το επτάφωνο a cappella Ave Maria, WAB 6, του Άντον Μπρούκνερ, γραμμένο το 1861 σε Φα μείζονα. Στην πρώτη ενότητα, οι γυναικείες και οι ανδρικές φωνές απαντούν μεταξύ τους και ενώνονται στην εκφορά του ονόματος «Jesus». Με το Sancta Maria, όλες οι φωνές συμμετέχουν στην κοινή ικεσία. Έτσι, η ιστορική διμερής συγκρότηση της προσευχής μετατρέπεται σε ακουστή αρχιτεκτονική του έργου.

Διάσημες λανθασμένες αποδόσεις

Η δημοτικότητα του τίτλου δημιούργησε και ορισμένες επίμονες συγχύσεις ως προς την πατρότητα έργων. Το γνωστό χορωδιακό Ave Maria που αποδίδεται στον Ζακ Αρκαντέλ δεν είναι αυθεντική ιερή σύνθεση του αναγεννησιακού δημιουργού. Ο Πιερ-Λουί Ντιτς το παρουσίασε το 1842, προσαρμόζοντας τη γαλλική τρίφωνη chanson του Αρκαντέλ Nous voyons que les hommes στο λατινικό κείμενο και προσθέτοντας νέα γραμμή μπάσου.

Ακόμη μεταγενέστερο είναι το επονομαζόμενο «Ave Maria του Τζούλιο Κατσίνι». Πρόκειται για σύνθεση του Ρώσου κιθαριστή και συνθέτη Βλαντίμιρ Βαβίλοφ, περίπου του 1970, η οποία δημοσιεύθηκε αρχικά ως έργο ανώνυμου δημιουργού και αργότερα αποδόθηκε λανθασμένα στον Κατσίνι. Η μουσική της γλώσσα και η ιστορία της έκδοσής της αποκλείουν την προέλευση από τις αρχές του 17ου αιώνα.

Οι δύο περιπτώσεις φανερώνουν πόσο εύκολα ένας οικείος ιερός τίτλος μπορεί να καλύψει την πραγματική ιστορία μιας σύνθεσης.

Κείμενο, πρωτότυπη σύνθεση και ερμηνεία

Πριν από την ερμηνεία ενός Ave Maria χρειάζεται να διευκρινίζονται τρία στοιχεία: ποιο κείμενο χρησιμοποιείται, ποια είναι η πρωτότυπη φωνητική ή οργανική σύνθεση και σε ποια ιστορική εκδοχή βασίζεται η παρτιτούρα. Η τετράφωνη πολυφωνία του Ζοσκέν, το Lied για φωνή και πιάνο του Σούμπερτ και η μελωδία του Γκουνό πάνω στο πρελούδιο του Μπαχ απαιτούν διαφορετική άρθρωση, φραστική και αντίληψη του χρόνου.

Οι σημερινές ορχηστρικές ή εκκλησιαστικές διασκευές μπορούν να είναι καλλιτεχνικά ισχυρές, χωρίς να αποτελούν τεκμήριο της αρχικής μορφής του έργου. Αντίστοιχα, η σύγχρονη εκκλησιαστική λατινική προφορά δεν είναι η μοναδική ιστορικά δυνατή επιλογή για την αναγεννησιακή μουσική, όπου η προφορά μεταβαλλόταν ανάλογα με τον τόπο και την εποχή.

Το ίδιο όνομα, τρεις διαφορετικές συνθέσεις

Στοιχείο	Ζοσκέν ντε Πρε	Φραντς Σούμπερτ	Σαρλ Γκουνό
Αρχικός τίτλος	Ave Maria… virgo serena	Ellens Gesang III (Hymne an die Jungfrau), D 839	Méditation sur le Premier Prélude de Piano de S. Bach
Χρονολογία	Πιθανότατα δεκαετία 1480· πρώτη έντυπη έκδοση το 1502	1825	1853· φωνητική εκδοχή το 1859
Πρωτότυπο κείμενο	Βιβλικός χαιρετισμός και εκτενέστερο λατινικό μαριανό ποίημα	Γερμανική απόδοση του Άνταμ Στορκ από το ποίημα του Γουόλτερ Σκοτ	Αρχικά κανένα κείμενο· το λατινικό Ave Maria προστέθηκε αργότερα
Αρχικός εκτελεστικός σχηματισμός	Τετράφωνο φωνητικό σύνολο, χωρίς γραμμένη οργανική συνοδεία	Σόλο φωνή και πιάνο	Βιολί και πιάνο, με δυνατότητα συμμετοχής οργάνου
Μουσική δομή	Ενοποιημένη ακολουθία μιμητικών, αντιφωνικών και ομορυθμικών ενοτήτων, οργανωμένων σύμφωνα με τις στροφές του ποιήματος	Στροφικό Lied σε Σι ύφεση μείζονα, με την ίδια μουσική για τις τρεις στροφές και συνεχή αρπισματική συνοδεία	Νέα μελωδία επάνω στην αρμονική ακολουθία του Πρελουδίου αρ. 1 σε Ντο μείζονα, BWV 846, του Μπαχ
Σχέση με την καθιερωμένη προσευχή	Συμπίπτει μόνο εν μέρει με τα αρχικά βιβλικά λόγια· δεν χρησιμοποιεί την πλήρη προσευχή	Οι λέξεις Ave Maria πλαισιώνουν κάθε στροφή, αλλά το υπόλοιπο κείμενο είναι διαφορετικό· η λατινική εκδοχή αποτελεί μεταγενέστερο contrafactum	Η σύνθεση ήταν αρχικά οργανική· η πλήρης λατινική προσευχή προσαρμόστηκε στη μελωδία το 1859

🎧 Ακούγοντας τρεις διαφορετικές αφετηρίες

Η σύγκριση των τριών έργων αποκαλύπτει ότι ο τίτλος Ave Maria δεν περιγράφει έναν ενιαίο ήχο. Στον Ζοσκέν οργανώνει ένα αναγεννησιακό μαριανό ποίημα· στον Σούμπερτ σηματοδοτεί την προσευχή μιας λογοτεχνικής ηρωίδας· στον Γκουνό προστέθηκε σε μια μελωδία που είχε αρχικά δημιουργηθεί ως οργανική meditation πάνω στον Μπαχ.

Ζοσκέν ντε Πρε – Ave Maria… virgo serena

Στην εκτέλεση των VOCES8, ακούστε πρώτα τον τρόπο με τον οποίο η αρχική φράση περνά διαδοχικά από τη μία φωνή στην άλλη. Παρατηρήστε έπειτα τις αλλαγές της υφής: άλλοτε οι φωνές σχηματίζουν ζεύγη, άλλοτε συγκλίνουν σε πληρέστερη ομορυθμική γραφή. Στην τελική επίκληση O Mater Dei, memento mei, η μουσική αποκτά μεγαλύτερη αμεσότητα, σαν η συλλογική πολυφωνία να καταλήγει σε προσωπική προσευχή.

Φραντς Σούμπερτ – Ellens Gesang III, D 839

Η Τζέσι Νόρμαν, με τον Τζέφρι Πάρσονς στο πιάνο, επαναφέρει το έργο στην πρωτότυπη γλωσσική και εκτελεστική του ταυτότητα. Ακούστε πώς οι λέξεις Ave Maria αναδύονται ως επίκληση μέσα στο γερμανικό ποίημα και όχι ως αρχή της καθιερωμένης λατινικής προσευχής. Οι συνεχείς αρπισμοί του πιάνου δημιουργούν το σταθερό καταφύγιο της φωνής, ενώ η ίδια μουσική αποκτά διαφορετική ένταση σε κάθε στροφή, καθώς η Έλλεν περνά από την ικεσία στην αγωνία και στην παράκληση για την προστασία του πατέρα της.

Σαρλ Γκουνό – Ave Maria, CG 89

Στην εκτέλεση του Λουτσιάνο Παβαρότι, ακούστε πώς η μελωδία του Γκουνό εκτείνεται πάνω από την αρμονική ακολουθία και τους αδιάκοπους αρπισμούς του πρελουδίου του Μπαχ. Άλλοτε ακολουθεί τις αρμονικές αλλαγές και άλλοτε καθυστερεί εκφραστικά επάνω τους, μετατρέποντας το σταθερό οργανικό υπόβαθρο σε χώρο φωνητικής προσευχής.

Τα τρία έργα μοιράζονται έναν τίτλο και μια μαριανή αναφορά, όμως η ακρόασή τους οδηγεί σε τρεις διαφορετικές ιστορίες: ένα ποίημα που έγινε μοτέτο, ένα Lied που άλλαξε κείμενο και μια οργανική meditation που μεταμορφώθηκε σε προσευχή.

_______________________

📚 Περαιτέρω Μελέτη

Η πολλαπλή ιστορία του Ave Maria γίνεται σαφέστερη όταν εξετάζονται χωριστά η διαμόρφωση της προσευχής, η μετάδοση των έργων και οι μεταγενέστερες προσαρμογές τους. Οι ακόλουθες μελέτες φωτίζουν αυτές τις διαφορετικές διαδρομές.

• Clare Bokulich – “Remaking a Motet”. Αναθεωρεί τη μετάδοση και τη νεότερη πρόσληψη του Ave Maria… virgo serena, εξηγώντας πότε και πώς το έργο άρχισε να αντιμετωπίζεται ως το κατεξοχήν Ave Maria του Ζοσκέν.
• Joshua Rifkin – “Munich, Milan, and a Marian Motet”. Αναλυτική διερεύνηση της χρονολόγησης και του ιστορικού περιβάλλοντος του μοτέτου του Ζοσκέν.
• John Milsom – “Making a Motet”. Μελέτη της σύνθεσης, της υφής και της τεχνικής οργάνωσης του Ave Maria… virgo serena.
• Η πρώτη έκδοση του Ellens Gesang III. Επιτρέπει την ανάγνωση του γερμανικού κειμένου, της στροφικής μορφής και της πρωτότυπης γραφής για φωνή και πιάνο.
• Η οργανική έκδοση της Méditation του Γκουνό. Αποκαλύπτει την προφωνητική ταυτότητα του έργου και τη σχέση της νέας μελωδίας με το πρελούδιο του Μπαχ.

🔗 Σχετικοί όροι

Οι ακόλουθοι όροι βοηθούν να διακριθούν οι διαφορετικές μουσικές ζωές που κρύβονται πίσω από τον κοινό τίτλο.

• Μοτέτο: πολυφωνική φωνητική σύνθεση, συνήθως πάνω σε λατινικό ιερό κείμενο· το είδος στο οποίο ανήκει το έργο του Ζοσκέν.
• Lied: γερμανικό έντεχνο τραγούδι για φωνή και πιάνο· η πρωτότυπη ταυτότητα του Ellens Gesang III του Σούμπερτ.
• Contrafactum: αντικατάσταση του αρχικού κειμένου μιας φωνητικής σύνθεσης από νέο κείμενο, χωρίς ουσιαστική αλλαγή της μουσικής.
• Μαριανή αντιφωνία: καθιερωμένο λειτουργικό άσμα προς την Παναγία, όπως τα Salve Regina, Alma Redemptoris Mater, Ave Regina caelorum και Regina caeli· συγγενής παράδοση, αλλά όχι ταυτόσημη με το Ave Maria.
• Παράφραση και διασκευή: δημιουργική επεξεργασία προϋπάρχοντος υλικού· χρήσιμη έννοια για την κατανόηση της μελωδίας του Γκουνό επάνω στο πρελούδιο του Μπαχ και των μεταγενέστερων ενορχηστρώσεων.

📖 Βιβλιογραφία & Πηγές

Η έρευνα του άρθρου βασίστηκε στη βιβλική και ιστορική διαμόρφωση της προσευχής, σε πρώιμες εκδόσεις των έργων και σε σύγχρονες μουσικολογικές μελέτες για τη μετάδοση, τη χρονολόγηση και την πρόσληψή τους. Οι παρτιτούρες ήταν απαραίτητες για τον έλεγχο του κειμένου, της μορφής, της τονικής ή τροπικής οργάνωσης και του αρχικού εκτελεστικού σχηματισμού κάθε σύνθεσης.

Πρωτογενείς πηγές και παρτιτούρες

• Biblia Sacra Vulgata. Κατά Λουκάν 1:28 και 1:42.
• Petrucci, Ottaviano, επιμ. Motetti A. Βενετία, 1502.
• Schubert, Franz. Sieben Gesänge aus Walter Scott’s Fräulein vom See, op. 52: αρ. 6, Ellens Gesang III, D 839. Βιέννη: Anton Diabelli & Co., 1826.
• Gounod, Charles. Méditation sur le Premier Prélude de Piano de S. Bach. Παρίσι: Heugel, 1853.
• Bruckner, Anton. Ave Maria, WAB 6. 1861.

Ιστορικές και μουσικολογικές μελέτες

• Anderson, Michael Alan. “Enhancing the Ave Maria in the Ars Antiqua.” Plainsong and Medieval Music 19, αρ. 1 (2010): 35–65.
• Bokulich, Clare. “Contextualizing Josquin’s Ave Maria… virgo serena.” The Journal of Musicology 34, αρ. 2 (2017): 182–240.
• Bokulich, Clare. “Remaking a Motet: How and When Josquin’s Ave Maria… virgo serena Became ‘The Ave Maria’.” Early Music History 39 (2020): 1–73.
• Catechism of the Catholic Church, §§2676–2678.
• Milsom, John. “Making a Motet: Josquin’s Ave Maria… virgo serena.” Στο The Cambridge History of Fifteenth-Century Music, επιμ. Anna Maria Busse Berger και Jesse Rodin, 183–199. Cambridge University Press, 2015.
• Rifkin, Joshua. “Munich, Milan, and a Marian Motet: Dating Josquin’s Ave Maria… virgo serena.” Journal of the American Musicological Society 56, αρ. 2 (2003): 239–350.