Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν: Διπλό Κοντσέρτο για δύο Κόρνα σε Μι ύφεση Μείζονα - Ανάλυση

Δύο μουσικοί με φυσικά κόρνα συνομιλούν με δύο βιολιστές σε αίθουσα του 18ου αιώνα.
Στην τρίτη Production της Musique de table, η λάμψη των κόρνων συναντά την ευκίνητη απάντηση των βιολιών σε έναν διάλογο τεσσάρων φωνών.

Στο κοντσέρτο της τρίτης Production της Musique de table, ο Τέλεμαν φέρνει κοντά δύο ήχους που καταλαμβάνουν πολύ διαφορετικά τον μουσικό χώρο: την ανοιχτή προβολή των δύο κόρνων και την ευκίνητη γραμμή των δύο βιολιών. Από τις πρώτες φράσεις, το ενδιαφέρον βρίσκεται στον τρόπο που ένα ηχόχρωμα παραλαμβάνει ή συμπληρώνει όσα έχει πει το άλλο. Η αντιπαράθεση αυτή δίνει ζωή στο κοντσέρτο πέρα από τη λάμψη των χάλκινων.

Το έργο εκδόθηκε το 1733 στο Αμβούργο, ως το τρίτο κομμάτι της τρίτης Production της Musique de table. Ο Τέλεμαν είχε οργανώσει τη συλλογή σε τρεις μεγάλες ενότητες με την ίδια γενική διαδρομή: εισαγωγή με σουίτα, κουαρτέτο, κοντσέρτο, τρίο, σόλο σύνθεση και καταληκτικό κομμάτι. Το κοινό συναντούσε διαδοχικά διαφορετικούς τρόπους να συνεργάζονται τα όργανα. Μέσα σε αυτή την πορεία, το κοντσέρτο προσφέρει την εξωστρεφή στιγμή όπου διακριτές φωνές βγαίνουν μπροστά από το σύνολο.

Η συλλογή έφερε τον γαλλικό τίτλο Musique de table και απευθυνόταν σε αγοραστές που μπορούσαν να αποκτήσουν και να χρησιμοποιήσουν μια εκτενή έντυπη έκδοση μουσικής. Ο τίτλος της παραπέμπει στην παράδοση της μουσικής που συνόδευε κοινωνικές περιστάσεις, όμως το περιεχόμενό της ξεπερνά κατά πολύ την ιδέα ενός αδιαφοροποίητου ηχητικού υποβάθρου. Η συστηματική εναλλαγή ειδών και συνδυασμών οργάνων προσκαλεί σε προσεκτική ακρόαση κάθε έργου χωριστά, αλλά και στη σύγκριση των έργων μεταξύ τους.

Το κοντσέρτο έγινε γνωστό με τον συντομότερο τίτλο «για δύο κόρνα». Είναι κατανοητό: τα κόρνα δίνουν στο έργο το πιο άμεσα αναγνωρίσιμο χρώμα του. Η πλήρης ταυτότητα του TWV 54:Es1, ωστόσο, περιλαμβάνει και δύο βιολιά. Αυτή η λεπτομέρεια μετακινεί ουσιαστικά την προσοχή. Τα έγχορδα δεν αποτελούν απλώς ένα ομοιόμορφο φόντο πίσω από τα χάλκινα· οι γραμμές των βιολιών συμμετέχουν στον κοντσερτάντε διάλογο και μπορούν να μεταβάλουν την κατεύθυνση μιας φράσης.

Η ενορχήστρωση συνδέεται με τις δυνατότητες του φυσικού κόρνου, πριν από την καθιέρωση των βαλβίδων. Οι διαθέσιμοι φθόγγοι, η τεχνική του εκτελεστή και η σχέση του οργάνου με την τονικότητα διαμορφώνουν έναν ιδιαίτερο τρόπο μουσικής έκφρασης. Δίπλα του, το βιολί προσφέρει μεγαλύτερη ελευθερία στη συνεχή μελωδική κίνηση. Ο Τέλεμαν αξιοποιεί αυτή τη διαφορά σε μια τετραμερή πορεία που αρχίζει επιβλητικά, αποκτά ταχύτητα, συγκρατεί την αναπνοή της στο Grave και καταλήγει στο ζωηρό Vivace.

Μέρη του έργου/Δομή

I. Maestoso. Το πρώτο μέρος εγκαθιστά την επισημότητα και τη βασική ηχητική σχέση του κοντσέρτου. Οι φράσεις έχουν εύρος· η προσοχή μπορεί να μετακινηθεί ανάμεσα στην προβολή των κόρνων και στη συνέχεια που δίνουν τα έγχορδα.

II. Allegro. Η ανταλλαγή γίνεται πυκνότερη και η κίνηση αποκτά σαφέστερη κοντσερτάντε ορμή. Οι επιστροφές αναγνωρίσιμου υλικού προσφέρουν σημεία προσανατολισμού ανάμεσα στα επεισόδια των προβαλλόμενων φωνών.

III. Grave. Η μουσική στρέφεται προς τη διάρκεια της φράσης και το βάρος της αρμονίας. Η βραδύτερη ροή επιτρέπει να ακουστούν λεπτότερες σχέσεις ανάμεσα στις εισόδους των οργάνων και στη στήριξή τους από το basso continuo.

IV. Vivace. Το φινάλε επαναφέρει τον γρήγορο παλμό και τη ζωηρή ανταπόκριση των ομάδων. Η σαφής άρθρωση οδηγεί το έργο από τη συγκράτηση του Grave σε μια εξωστρεφή κατάληξη.

Ανάλυση

I. Maestoso — Η επισημότητα ως αφετηρία του διαλόγου

Το Maestoso ανοίγει το έργο με μια αίσθηση ευρύτητας. Η τονικότητα της Μι ύφεση μείζονας δίνει στα κόρνα σταθερό έδαφος για τον ανοιχτό ήχο τους, ενώ τα έγχορδα ορίζουν το αρμονικό περιβάλλον μέσα στο οποίο προβάλλονται. Οι μουσικές δηλώσεις αποκτούν βάρος επειδή υπάρχει χρόνος να ακουστεί η κάθε είσοδος και να γίνει αντιληπτή η απάντησή της.

Η διαφορά των οργανικών ομάδων καθορίζει τον χαρακτήρα αυτής της αρχής. Ένας φθόγγος ή ένα σύντομο σχήμα των κόρνων μπορεί να ακουστεί ως κάλεσμα χάρη στην ιδιαίτερη προβολή του. Όταν τη συνέχεια παραλαμβάνουν τα βιολιά, η μουσική αποκτά πιο λεπτή γραμμή και διαφορετική αίσθηση κίνησης. Το basso continuo συγκρατεί τις δύο περιοχές μέσα στην ίδια αρμονική διαδρομή, ώστε οι απαντήσεις να σχηματίζουν ενιαία φράση.

Γι’ αυτό η επισήμανση Maestoso έχει σημασία. Στα προηγούμενα άρθρα το μέρος ονομαζόταν Adagio, χαρακτηρισμός που στρέφει την προσοχή κυρίως στη βραδύτητα. Εδώ το ουσιώδες είναι η επιβλητική εκφορά και ο χώρος που αποκτούν οι φράσεις. Το μέρος παρουσιάζει τις φωνές του κοντσέρτου με καθαρότητα πριν τις θέσει στην ταχύτερη κυκλοφορία του Allegro.

Ακουστικά, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η απόσταση ανάμεσα σε δήλωση και απόκριση. Αν τα κόρνα αντιμετωπιστούν ως το μοναδικό προσκήνιο, η μουσική μπορεί να φανεί σαν σειρά επιβλητικών εισόδων. Μόλις η προσοχή στραφεί και στα βιολιά, αποκαλύπτεται μια περισσότερο συνομιλιακή αρχιτεκτονική: η συνέχεια κάθε ιδέας έχει σημασία όσο και η αρχική της προβολή.

II. Allegro — Η κίνηση περνά από φωνή σε φωνή

Στο Allegro η ενέργεια συγκεντρώνεται στη γρήγορη διαδοχή των φράσεων. Το σύνολο παρέχει ισχυρά σημεία αναφοράς, ενώ τα προβαλλόμενα όργανα αναλαμβάνουν να κινήσουν το υλικό ανάμεσά τους. Η μουσική επιτρέπει στον ακροατή να αναγνωρίσει επιστροφές γνώριμων σχημάτων και, στο ενδιάμεσο, να ακολουθήσει νέους συνδυασμούς των φωνών.

Η λογική αυτή συγγενεύει με την πρακτική του ritornello: μια ορχηστρική ιδέα επανέρχεται και βοηθά να οργανωθούν τα ενδιάμεσα επεισόδια. Ο όρος περιγράφει έναν τρόπο ακρόασης της μορφής· δεν απαιτεί κάθε επιστροφή να είναι πανομοιότυπη. Αυτό που έχει σημασία στο αυτί είναι η εναλλαγή ανάμεσα σε κάτι αναγνωρίσιμο και σε φράσεις που ανοίγουν νέα διαδρομή.

Τα δύο κόρνα δημιουργούν μια ιδιαίτερη σχέση μεταξύ τους. Επειδή μοιράζονται το ίδιο βασικό ηχόχρωμα, μια απόκριση μπορεί να ακουστεί σαν μεταφορά της μουσικής σκέψης από τον έναν εκτελεστή στον άλλο. Όταν προβάλλονται μαζί, ενισχύεται η αίσθηση ενός ευρύτερου ηχητικού πεδίου. Η διαφοροποίηση αυτών των δύο τρόπων —κοινή δήλωση και χωριστή απάντηση— συνεισφέρει στη ζωηρότητα του μέρους.

Τα βιολιά δίνουν διαφορετική συνέχεια στην ίδια κίνηση. Μπορούν να αρθρώσουν γρηγορότερα σχήματα και να συνδέσουν τα διαστήματα ανάμεσα στις εισόδους των κόρνων, χωρίς η μουσική να χάνει τη σαφήνειά της. Έτσι, ο κοντσερτάντε χαρακτήρας δεν εξαρτάται μόνο από τη δυναμική αντίθεση σολίστ και συνόλου. Αναπτύσσεται επίσης μέσα από τη διαφορά στον τρόπο άρθρωσης των χάλκινων και των εγχόρδων.

Σε μια εκτέλεση που αφήνει ευδιάκριτη την αρχή και την κατάληξη κάθε σύντομης ιδέας, η μορφή γίνεται αισθητή χωρίς προσπάθεια καταμέτρησης. Ο ακροατής ακούει ένα σχήμα να επιστρέφει, αντιλαμβάνεται ότι στο μεταξύ άλλαξε η οργανική ισορροπία και μπορεί να παρακολουθήσει πώς η επόμενη απάντηση συνεχίζει τη συζήτηση.

III. Grave — Μια διαφορετική κλίμακα προσοχής

Με το Grave η γρήγορη ανταλλαγή του προηγούμενου μέρους υποχωρεί. Οι φράσεις απλώνονται και η αρμονική τους στήριξη γίνεται πιο αισθητή. Ο χρόνος ανάμεσα στις εισόδους επιτρέπει να αποκτήσει βάρος μια μικρή μεταβολή: η συνέχεια μιας γραμμής των βιολιών, μια αλλαγή της συνοδείας, η εμφάνιση ενός άλλου ηχοχρώματος.

Σε αυτή τη βραδύτερη κίνηση, η σχέση των οργάνων ακούγεται με άλλον τρόπο. Η ευχέρεια του βιολιού να συνδέει τους φθόγγους σε μακρύτερες μελωδικές γραμμές αποκτά ιδιαίτερη εκφραστική αξία. Η παρουσία των κόρνων μεταβάλλει το χρώμα της υφής ακόμη και όταν η μουσική αποφεύγει την εξωστρέφεια των γρήγορων μερών. Κάθε φράση έχει μεγαλύτερο χώρο γύρω της και, μαζί, μεγαλύτερη ευθύνη για την κατεύθυνση του συνόλου.

Το Grave αλλάζει την εμπειρία του χρόνου στο κέντρο του κοντσέρτου. Στο Allegro η προσοχή ακολουθούσε όσα περνούσαν γρήγορα από όργανο σε όργανο. Εδώ μπορεί να σταθεί στον τρόπο που μια νότα στηρίζεται, παρατείνεται και οδηγεί στην επόμενη. Έτσι προετοιμάζεται και η επιστροφή της ταχύτητας: το Vivace θα ακουστεί ως αλλαγή κλίμακας μετά από μια πραγματική περίοδο συγκέντρωσης.

IV. Vivace — Η συνάντηση των φωνών στο φινάλε

Το Vivace επαναφέρει τον γρήγορο παλμό με αμεσότητα. Οι σύντομες φράσεις αποκτούν έντονο προωθητικό χαρακτήρα, επειδή οι οργανικές ομάδες ανταποκρίνονται η μία στην άλλη πριν χαθεί η ενέργεια της προηγούμενης εισόδου. Τα έγχορδα διατηρούν τη συνέχεια της κίνησης· τα κόρνα προβάλλουν καθαρά μέσα σε αυτήν.

Ο ήχος των φυσικών κόρνων μπορεί να θυμίσει την ιστορική τους σχέση με το κυνήγι, ιδίως όταν προβάλλουν σύντομες κλήσεις. Στο κοντσέρτο, όμως, αυτό το γνώριμο ηχόχρωμα εντάσσεται σε μια μουσική μορφή με δικές της απαντήσεις και επιστροφές. Μια περιγραφική ιστορία για συγκεκριμένη κυνηγετική σκηνή θα απέδιδε στο έργο πρόγραμμα που δεν τεκμηριώνεται.

Η συμμετοχή των βιολιών είναι σημαντική και στο τέλος. Η γρηγορότερη γραμμική τους κίνηση μπορεί να συνδέσει τις πιο ευδιάκριτες παρουσίες των κόρνων και να κρατήσει ζωντανό τον διάλογο ως την κατάληξη. Έτσι, το φινάλε ολοκληρώνει την ηχητική σχέση που παρουσιάστηκε ήδη στο Maestoso, τώρα με διαφορετικό ρυθμό και πυκνότητα.

Η τετραμερής πορεία γίνεται σαφής εκ των υστέρων: επίσημη αρχή, κινητική ανάπτυξη, συγκρατημένο Grave και ζωηρή έξοδος. Η τελική αίσθηση δεν οφείλεται μόνο στη λαμπρότητα των κόρνων. Προκύπτει από τη συνεργασία τους με τις φωνές που τους απάντησαν σε όλη τη διάρκεια του έργου.

Γιατί ο πλήρης τίτλος αλλάζει την ακρόαση

Ο χαρακτηρισμός «Κοντσέρτο για δύο κόρνα» είναι χρήσιμος ως σύντομος τίτλος, αρκεί να μη σβήσει από την εικόνα του έργου τα δύο βιολιά. Η πλήρης ταυτοποίησή του ως Concerto for 2 Trombe selvatiche and 2 Violins, TWV 54:Es1, επισημαίνει ακριβώς αυτή τη συνύπαρξη. Μας οδηγεί να προσέξουμε πώς λειτουργούν τα δύο οργανικά ζεύγη, πέρα από το ποιο ακούγεται δυνατότερα.

Το κόρνο δηλώνει την παρουσία του με ιδιαίτερη καθαρότητα. Το βιολί έχει άλλον τρόπο να τραβήξει την προσοχή: μπορεί να κρατήσει τη μουσική σκέψη σε συνεχή κίνηση, να απαντήσει με πιο λεπτή φράση ή να παραλάβει υλικό που προηγήθηκε. Αν η εκτέλεση διατηρεί ισορροπία ανάμεσα στις ομάδες, το κοντσέρτο αποκτά περισσότερες διαστάσεις από μια διαδοχή λαμπρών εισόδων χάλκινων.

Η διάκριση είναι χρήσιμη και για έναν ακόμη λόγο. Ο Τέλεμαν συνέθεσε άλλο κοντσέρτο για δύο κόρνα σε Μι ύφεση μείζονα, το τρίμερο TWV 52:Es1. Η τονικότητα και ο σύντομος τίτλος δεν αρκούν, λοιπόν, για ασφαλή ταυτοποίηση μιας ηχογράφησης ή ενός βίντεο. Ο αριθμός καταλόγου και η σειρά των μερών είναι απαραίτητα στοιχεία.

Το φυσικό κόρνο μέσα στο κοντσέρτο

Τα κόρνα της εποχής του Τέλεμαν λειτουργούσαν χωρίς βαλβίδες. Οι φθόγγοι τους συνδέονταν με τη φυσική σειρά των αρμονικών, την κατασκευή και την τεχνική του εκτελεστή. Αυτός ο τρόπος παραγωγής του ήχου έχει άμεση μουσική συνέπεια: ορισμένες νότες και συνδυασμοί τους αποκτούν ιδιαίτερη αμεσότητα, ενώ η γραφή χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη τις δυνατότητες του οργάνου.

Η Μι ύφεση μείζονα δίνει στο κοντσέρτο συγκεκριμένο τονικό προσανατολισμό για τα κόρνα. Δίπλα τους, τα βιολιά μπορούν να διαμορφώσουν πιο συνεχή μελωδική ροή, και το basso continuo διατηρεί την αρμονική βάση. Όταν οι ομάδες εναλλάσσονται, αλλάζει συγχρόνως ο τρόπος με τον οποίο ο ακροατής αισθάνεται μια φράση: ως ανοιχτό κάλεσμα, ως κινητική απάντηση ή ως συνέχεια που ενώνει τα δύο.

Αυτή η σχέση έχει σημασία και στην εκτελεστική πράξη. Διαφορετικά tempi, τρόποι άρθρωσης και ισορροπίες μπορούν να κάνουν τα κόρνα να δεσπόζουν ή να αναδείξουν περισσότερο τις γραμμές των βιολιών. Η σύγκριση ηχογραφήσεων γίνεται επομένως πιο γόνιμη όταν το ερώτημα είναι πώς ακούγεται η συνεργασία των οργάνων σε κάθε εκτέλεση.

Η θέση του κοντσέρτου στην Musique de table

Η τρίτη Production αρχίζει με εισαγωγή και σουίτα, συνεχίζει με κουαρτέτο και έπειτα φτάνει στο κοντσέρτο των κόρνων και των βιολιών. Ακολουθούν τρίο, σόλο σύνθεση και καταληκτικό κομμάτι. Ο Τέλεμαν μεταβάλλει έτσι διαρκώς τον αριθμό και τον ρόλο των φωνών που συγκεντρώνουν την προσοχή.

Μέσα σε αυτή την ακολουθία, το κοντσέρτο ανοίγει την ηχητική κλίμακα μετά το κουαρτέτο. Διατηρεί, ωστόσο, ενδιαφέρον για τις επιμέρους σχέσεις ανάμεσα στα όργανα. Μπορεί να ακουστεί αυτοτελώς ως πλήρης πορεία τεσσάρων μερών· στη θέση του μέσα στη συλλογή αποκαλύπτει επιπλέον την τέχνη με την οποία ο Τέλεμαν οργανώνει διαδοχικούς κόσμους οργανικής μουσικής.

🪶 Από τη ζωή του έργου

Τα ονόματα της έκδοσης και το αντίγραφο του Γκράουπνερ

Η ιστορία της Musique de table αρχίζει αρκετά πριν από το έτος που τυπώθηκε. Το 1715, όταν εργαζόταν ακόμη στη Φρανκφούρτη, ο Τέλεμαν εξέδωσε μουσική με δική του μέριμνα. Η απόφαση αυτή είχε πρακτική πλευρά: η έκδοση απαιτούσε κόστος, αναζήτηση αγοραστών και τρόπο να φτάσουν οι τυπωμένες σελίδες στους μουσικούς. Όταν αργότερα εγκαταστάθηκε στο Αμβούργο, συνέχισε και διεύρυνε αυτή τη δραστηριότητα.

Κατά τη δεκαετία του 1720, ο συνθέτης ανέπτυξε δίκτυο επαφών για τις εκδόσεις του. Κατάλογοι, αναγγελίες, αλληλογραφία και άνθρωποι που συνέλεγαν παραγγελίες βοηθούσαν τη μουσική να κυκλοφορήσει πέρα από την πόλη όπου τυπωνόταν. Οι εκδόσεις του προσέφεραν διαφορετικά είδη και συνδυασμούς οργάνων· η Musique de table θα αποτελούσε ένα από τα πιο εκτεταμένα παραδείγματα αυτής της φιλοδοξίας.

Πριν τυπωθεί η συλλογή το 1733, ο Τέλεμαν χρησιμοποίησε συνδρομητική παραγγελία. Ο ενδιαφερόμενος δήλωνε εκ των προτέρων ότι θα αποκτούσε την έκδοση, προσφέροντας στον εκδότη μια εικόνα της ζήτησης. Σύμφωνα με το διεθνές αρχείο μουσικών πηγών RISM, 185 συνδρομητές παρήγγειλαν συνολικά 206 αντίτυπα της Musique de table. Ο αριθμός των αντιτύπων είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των προσώπων· τα δύο μεγέθη δεν πρέπει να συγχέονται.

Στην ίδια την έκδοση περιλήφθηκε κατάλογος αυτών των ανθρώπων. Ανάμεσα στα ονόματα εμφανίζεται ο Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ, εγκατεστημένος στο Λονδίνο. Η σωζόμενη σελίδα του καταλόγου, χαραγμένη από τον Κρίστιαν Φριτς, αποτελεί χειροπιαστό τεκμήριο της γεωγραφικής και επαγγελματικής εμβέλειας του εγχειρήματος: δίπλα στη μουσική υπάρχουν τα ονόματα ανθρώπων που θέλησαν να την αποκτήσουν. Ο κατάλογος τεκμηριώνει ενδιαφέρον για την έκδοση· δεν μας πληροφορεί ποιος έπαιξε πρώτος το κοντσέρτο ή αν ο Χέντελ το άκουσε.

Στις σελίδες που έφταναν στους συνδρομητές, το κοντσέρτο των δύο κόρνων και των δύο βιολιών είχε συγκεκριμένη θέση: ήταν το τρίτο έργο της τρίτης Production

. Η τυπωμένη διάταξη έδινε τη δυνατότητα να παρουσιαστεί ολόκληρη η ενότητα με τη σειρά της, αλλά και να επιλεγεί το κοντσέρτο χωριστά. Για την πρώτη του εκτέλεση δεν διαθέτουμε εδώ επαληθευμένη ημερομηνία ή πρόγραμμα συναυλίας. Η ιστορία της πρώτης έκδοσης είναι ήδη αρκετά πλούσια χωρίς να προστεθεί μια επινοημένη σκηνή πρεμιέρας.

Έπειτα από την έκδοση συναντούμε το έργο σε διαφορετική μορφή πηγής. Στη βιβλιοθήκη του Ντάρμστατ σώζονται χειρόγραφα μέρη του κοντσέρτου που αποδίδονται στον Κρίστοφ Γκράουπνερ και χρονολογούνται περίπου στο 1740. Ο Γκράουπνερ ήταν και ο ίδιος συνθέτης. Το αντίγραφο μάς επιτρέπει να ακολουθήσουμε την πορεία του έργου από τις τυπωμένες σελίδες μιας μεγάλης εμπορικής έκδοσης σε ένα χειρόγραφο που διατηρήθηκε σε μουσική συλλογή. Το τεκμήριο από μόνο του δεν προσδιορίζει συγκεκριμένη εκτέλεση ή τον λόγο για τον οποίο έγινε η αντιγραφή.

Οι δύο πηγές αφήνουν έτσι ένα καθαρό ιστορικό ίχνος: Αμβούργο, 1733 — Ντάρμστατ, περίπου 1740. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι παραγγελίες, η κυκλοφορία της έκδοσης και η δυνατότητα ενός μουσικού να αποκτήσει ή να αντιγράψει τα μέρη. Όταν επιστρέφουμε από αυτή την ιστορία στον ήχο του κοντσέρτου, η συνάντηση των οργάνων αποκτά μια επιπλέον διάσταση. Οι φράσεις που σήμερα ακούμε ως διάλογο γράφτηκαν σε ξεχωριστές μουσικές σελίδες, ταξίδεψαν με την έκδοση και χρειάζονται κάθε φορά εκτελεστές για να συναντηθούν ξανά.

🎧 Οδηγός Ακρόασης

Μια πρώτη ακρόαση μπορεί να ακολουθήσει τη μεταβολή του χαρακτήρα από μέρος σε μέρος. Στη δεύτερη, η προσοχή μπορεί να μείνει στα δύο ζεύγη οργάνων: πότε ακούγονται τα κόρνα ως ενιαία παρουσία, πότε ξεχωρίζουν οι γραμμές των βιολιών και πώς το σύνολο συνδέει τις εισόδους τους.

  • Maestoso: Η επιβλητική αρχή παρουσιάζει τον χώρο στον οποίο θα κινηθούν οι φωνές. Η απάντηση των εγχόρδων μετά από μια προβεβλημένη είσοδο των κόρνων δείχνει πώς μια μουσική δήλωση συνεχίζεται με διαφορετικό χρώμα.
  • Allegro: Η γρηγορότερη εναλλαγή κάνει τις επιστροφές γνώριμων σχημάτων χρήσιμα σημεία προσανατολισμού. Στα ενδιάμεσα επεισόδια, το ενδιαφέρον βρίσκεται και στον τρόπο με τον οποίο τα βιολιά μεταφέρουν την κίνηση ανάμεσα στις εισόδους των κόρνων.
  • Grave: Ο βραδύτερος χρόνος δίνει μεγαλύτερο βάρος στη διάρκεια κάθε φράσης και στην αρμονική της στήριξη. Οι αλλαγές στο ηχόχρωμα γίνονται αντιληπτές χωρίς την ορμή των γρήγορων μερών.
  • Vivace: Ο παλμός επιταχύνεται και οι απαντήσεις ακολουθούν η μία την άλλη με μεγαλύτερη αμεσότητα. Το τέλος συγκεντρώνει την προσοχή στη συνεργασία χάλκινων, βιολιών και υπόλοιπων εγχόρδων.

🎶 Προτεινόμενες Ακροάσεις

Οι επιλογές αφορούν όλες το TWV 54:Es1. Η αντιπαραβολή τους μπορεί να εστιάσει στα tempi, στην άρθρωση και κυρίως στο πόσο ευδιάκριτες παραμένουν οι γραμμές των βιολιών δίπλα στα κόρνα.

  • Musica Antiqua Köln — Ράινχαρντ Γκέμπελ, Musique de Table (Archiv Produktion). Η πλήρης ηχογράφηση προσφέρει την ευκαιρία να ακουστεί το κοντσέρτο στη θέση του μέσα στην τρίτη Production. Η αλλαγή της ηχητικής κλίμακας μετά το κουαρτέτο και πριν από το τρίο γίνεται έτσι μέρος της ακροαματικής εμπειρίας.
  • Concentus Musicus Wien — Νίκολαους Άρνονκουρ, Musique de Table (Teldec). Μια δεύτερη προσέγγιση με όργανα εποχής, χρήσιμη για να συγκριθεί ο χώρος που αποκτούν οι φράσεις στα δύο αργά μέρη. Η εστίαση μπορεί να μετακινηθεί από την προβολή των κόρνων προς τη συνολική άρθρωση των εγχόρδων.
  • Orchestra of the Golden Age — Ρότζερ Μοντγκόμερι και Γκάβιν Έντουαρντς, Tafelmusik (Naxos). Η δισκογραφική καταχώριση κατονομάζει τους δύο εκτελεστές των κόρνων. Η σύγκριση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για να εξεταστεί πότε οι δύο σολιστικές φωνές ακούγονται ως ενιαίο ζεύγος και πότε η απόκριση του ενός οργάνου ξεχωρίζει από την παρουσία του άλλου.

📚 Περαιτέρω Μελέτη

Οι ακόλουθες πηγές οδηγούν από το ίδιο το κοντσέρτο προς τη μελέτη της οργανικής γραφής, της εκδοτικής δραστηριότητας και της ιστορικής μετάδοσης της μουσικής του Τέλεμαν.

  • Steven Zohn — Music for a Mixed Taste: Style, Genre, and Meaning in Telemann’s Instrumental Works (Oxford University Press, 2008). Η εκτενής αυτή μελέτη προσφέρει ευρύτερο πλαίσιο για τα οργανικά είδη του Τέλεμαν και τη συνύπαρξη διαφορετικών μουσικών τρόπων στη γραφή του.
  • Steven Zohn — The Telemann Compendium (Boydell & Brewer, 2020). Χρήσιμος οδηγός για τις πηγές, τις δραστηριότητες και την εποχή του συνθέτη. Η παρουσίαση των εκδόσεών του βοηθά να κατανοηθεί πώς η Musique de table έφτασε σε αγοραστές πέρα από το Αμβούργο.
  • Max Seiffert, επιμ. — G. P. Telemann: Tafelmusik, Denkmäler deutscher Tonkunst, τόμ. 61–62 (Breitkopf & Härtel, 1927). Η παρτιτούρα του κοντσέρτου στις σ. 204–219 προσφέρει στον αναγνώστη πρόσβαση στη γραφή των μερών. Πρόκειται για νεότερη επιμελημένη έκδοση, η οποία πρέπει να διακρίνεται από τα σωζόμενα μέρη της έκδοσης του 1733.
  • Steven Zohn — «Telemann in the Marketplace: The Composer as Self-Publisher», Journal of the American Musicological Society 58, αρ. 2 (2005), σ. 275–356. Εξειδικευμένη έρευνα για τη δραστηριότητα του Τέλεμαν ως εκδότη, τις συνδρομητικές παραγγελίες και τα δίκτυα διανομής του.

🔗 Σχετικά Έργα

Τα τέσσερα έργα που ακολουθούν προσφέρουν διαφορετικές αφετηρίες σύγκρισης: τη γραφή για ζεύγος κόρνων, τη χρήση τους σε μεγαλύτερο σύνολο, τον δημόσιο ήχο τους σε άλλη μορφή και ένα δεύτερο κοντσέρτο του ίδιου συνθέτη που χρειάζεται προσεκτική ταυτοποίηση.

  • Αντόνιο Βιβάλντι — Κοντσέρτο για δύο κόρνα σε Φα μείζονα, RV 538: το συγγενικό σολιστικό ζεύγος επιτρέπει σύγκριση στον τρόπο που τα φυσικά κόρνα συνομιλούν με έγχορδα και continuo. Οι διαφορετικές επιλογές των δύο συνθετών φωτίζουν τις δυνατότητες ενός απαιτητικού συνδυασμού.
  • Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ — Βρανδεμβούργιο Κοντσέρτο αρ. 1 σε Φα μείζονα, BWV 1046: δύο κόρνα συμμετέχουν σε μεγαλύτερο σύνολο πνευστών και εγχόρδων. Η σύγκριση δείχνει πώς αλλάζει η λειτουργία τους όταν μοιράζονται το προσκήνιο με περισσότερα οργανικά χρώματα.
  • Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ — Water Music, σουίτα σε Φα μείζονα, HWV 348: μια διαφορετική χρήση της λαμπρής παρουσίας των κόρνων μέσα σε ορχηστρική σουίτα. Δίπλα στο κοντσέρτο του Τέλεμαν, το έργο βοηθά να ξεχωρίσει η δημόσια προβολή ενός ηχοχρώματος από τον διάλογο περισσότερων σολιστικών φωνών.
  • Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν — Κοντσέρτο για δύο κόρνα σε Μι ύφεση μείζονα, TWV 52:Es1: η ίδια τονικότητα και ο παρόμοιος σύντομος τίτλος το κάνουν σημαντικό σημείο σύγκρισης. Πρόκειται για διαφορετικό, τρίμερο έργο — Allegro, Largo, Vivace — που δεν ανήκει στο κοντσέρτο της τρίτης Production της Musique de table.

🎼 Μουσική Σκέψη

Τα κόρνα μπορούν να γεμίσουν τον χώρο με μια μόνο είσοδο. Ο Τέλεμαν αφήνει δίπλα τους θέση για τη λεπτότερη συνέχεια των βιολιών, για μια απόκριση που αλλάζει το βάρος της προηγούμενης φράσης. Κάθε φορά που οι φωνές συναντιούνται ξανά, ο ίδιος μουσικός χώρος ακούγεται λίγο διαφορετικός.

📖 Βιβλιογραφία & Πηγές

Η ταυτότητα, η ενορχήστρωση και η σειρά των μερών ελέγχθηκαν με βάση τις καταχωρίσεις των σωζόμενων μουσικών πηγών και αξιόπιστων εκδόσεων. Η αφήγηση για τη διάδοση της Musique de table στηρίζεται στα τεκμήρια της έκδοσης του 1733, στις πληροφορίες για το αντίγραφο του Ντάρμστατ και στη νεότερη έρευνα για τις εκδοτικές δραστηριότητες του Τέλεμαν. Οι δισκογραφικές πηγές χρησιμοποιήθηκαν για την εξακρίβωση των προτεινόμενων ηχογραφήσεων.

Πρωτογενείς πηγές και μουσικά τεκμήρια

  • Georg Philipp Telemann, Musique de table, partagée en trois productions. Αμβούργο: έκδοση του συνθέτη, 1733· τρίτη Production, αρ. 3. Σωζόμενα αντίτυπα της πρώτης έκδοσης καταγράφονται, μεταξύ άλλων, στη Bibliothèque nationale de France.
  • Χειρόγραφο αντίγραφο των μερών του TWV 54:Es1, αποδιδόμενο στον Κρίστοφ Γκράουπνερ, περίπου 1740. Universitäts- und Landesbibliothek Darmstadt, Mus.ms 1033/74.
  • Max Seiffert, επιμ., G. P. Telemann: Tafelmusik, Denkmäler deutscher Tonkunst, πρώτη σειρά, τόμ. 61–62. Λειψία: Breitkopf & Härtel, 1927, σ. 204–219.

Δευτερογενής βιβλιογραφία

  • Steven Zohn, Music for a Mixed Taste: Style, Genre, and Meaning in Telemann’s Instrumental Works. Νέα Υόρκη: Oxford University Press, 2008.
  • Steven Zohn, The Telemann Compendium. Woodbridge: The Boydell Press, 2020.
  • Steven Zohn, «Telemann in the Marketplace: The Composer as Self-Publisher», Journal of the American Musicological Society 58, αρ. 2 (2005), σ. 275–356.

Κατάλογοι και θεσμικές πηγές

  • Répertoire International des Sources Musicales (RISM), καταχώριση της Musique de table και παρουσίαση της εκδοτικής δραστηριότητας του Τέλεμαν· τεκμηριώνονται οι 185 συνδρομητές και τα 206 παραγγελθέντα αντίτυπα.
  • Frankfurter Telemann-Gesellschaft, πρόγραμμα συναυλιών 2017· καταγραφή του TWV 54:Es1 και των τεσσάρων σημάνσεων των μερών.
  • IMSLP, χωριστές καταχωρίσεις για τα TWV 54:Es1 και TWV 52:Es1· στοιχεία καταλόγου και περιγραφές των διαθέσιμων μουσικών πηγών.

Δισκογραφία

  • Georg Philipp Telemann, Musique de Table, Musica Antiqua Köln, Ράινχαρντ Γκέμπελ. Archiv Produktion.
  • Georg Philipp Telemann, Musique de Table, Concentus Musicus Wien, Νίκολαους Άρνονκουρ. Teldec.
  • Georg Philipp Telemann, Tafelmusik, Orchestra of the Golden Age, με τους Ρότζερ Μοντγκόμερι και Γκάβιν Έντουαρντς στα κόρνα. Naxos.

Σημείωση για τις εκδόσεις: Η έκδοση του Seiffert αποτελεί νεότερη παρουσίαση της παρτιτούρας. Η πρώτη έντυπη έκδοση του 1733 και το χειρόγραφο αντίγραφο του Ντάρμστατ παραμένουν διακριτά ιστορικά τεκμήρια· το παρόν κείμενο δεν αποδίδει σε κανένα τους μη επαληθευμένες διαφορές μουσικού κειμένου.

Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου