Υπάρχουν δημιουργοί που υψώνουν μνημεία· και υπάρχουν άλλοι που χτίζουν γέφυρες. Ο Γιόχαν Στράους Β΄ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Με τα έργα του, και κυρίως με τα πολυάριθμα βαλς του, μετέτρεψε έναν χορό λαϊκής προέλευσης σε σύμβολο αστικής κομψότητας και πολιτισμικής ταυτότητας.
Το βαλς, στα χέρια του, έπαψε να είναι απλώς συνοδευτική μουσική της κίνησης. Απέκτησε συμφωνική ανάσα, εσωτερική αρχιτεκτονική, δραματουργική καμπύλη. Η μελωδία του δεν ήταν επιφανειακή χάρη· ήταν επινόηση με ρυθμική ευφυΐα και λεπτή ενορχηστρωτική φαντασία. Έτσι, ο χορός πέρασε από τις αίθουσες της διασκέδασης στις αίθουσες συναυλιών χωρίς να χάσει τη ζωτικότητά του. Ο τίτλος «Βασιλιάς του Βαλς» δεν υπήρξε υπερβολή, αλλά αναγνώριση μιας καλλιτεχνικής μεταμόρφωσης.
Κι όμως, η επιτυχία του υπήρξε δίκοπο μαχαίρι. Η κομψότητα και η αμεσότητα της μουσικής του οδήγησαν πολλούς να τη θεωρήσουν ελαφρά. Όμως πίσω από τη λαμπερή επιφάνεια κρύβεται ακρίβεια μορφής και ευφυής διαχείριση θεματικού υλικού. Δεν είναι τυχαίο ότι συνθέτες όπως ο Μπραμς και ο Βάγκνερ αναγνώρισαν τη δεξιοτεχνία του, ενώ μεταγενέστεροι μοντερνιστές είδαν σε αυτόν πρόδρομο μιας ιδιαίτερης βιεννέζικης ευαισθησίας.
Πέρα από τα βαλς, ο Στράους καλλιέργησε πόλκες, εμβατήρια, καντρίλιες και οπερέτες, διαμορφώνοντας ένα σύμπαν όπου η ελαφρότητα δεν αναιρεί τη σοβαρότητα, αλλά τη φωτίζει από άλλη οπτική. Στην περίπτωσή του, η ψυχαγωγία δεν ήταν αντίθετη της τέχνης· ήταν η πιο εκλεπτυσμένη μορφή της.
Έτσι, ο Γιόχαν Στράους Β΄ δεν υπήρξε απλώς ο εκφραστής μιας εποχής. Υπήρξε ο δημιουργός που απέδειξε ότι η μουσική μπορεί να είναι ταυτόχρονα λαϊκή και λόγια, άμεση και δομημένη, γιορτινή και βαθιά.
______________________________