Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν - Σημαντικά 'Εργα

Χειρόγραφο από τα «Πάθη κατά Λουκάν» (1728) του Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν.

Ο Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν (1681–1767) υπήρξε μία από τις κεντρικές μορφές της ευρωπαϊκής μουσικής του πρώτου μισού του 18ου αιώνα. Η εξαιρετικά εκτεταμένη δημιουργία του καλύπτει σχεδόν ολόκληρο το φάσμα των ειδών της εποχής: όπερα, εκκλησιαστική και κοσμική καντάτα, Πάθη, ορατόριο, ορχηστρική σουίτα, κοντσέρτο, μουσική δωματίου και έργα για σόλο όργανα. Περισσότερες από 3.600 συνθέσεις έχουν καταγραφεί στους καταλόγους των έργων του, ενώ σημαντικό μέρος της παραγωγής του έχει χαθεί. Για τα φωνητικά έργα χρησιμοποιείται η ένδειξη TVWV (Telemann-Vokalwerke-Verzeichnis) και για τα οργανικά η ένδειξη TWV (Telemann-Werke-Verzeichnis).

Η σημασία αυτής της παραγωγής δεν εξαντλείται στην εντυπωσιακή της έκταση. Ο Τέλεμαν διέθετε εξαιρετική ικανότητα να αφομοιώνει διαφορετικές μουσικές παραδόσεις και να τις μετασχηματίζει σε προσωπικό λόγο. Η γαλλική εισαγωγή και οι χοροί, το ιταλικό κοντσέρτο και η σονάτα, η γερμανική αντιστικτική παράδοση και οι ρυθμοί που γνώρισε μέσα από την πολωνική και μοραβική μουσική συνυπάρχουν στο έργο του χωρίς να λειτουργούν ως απλές μιμήσεις. Η υφολογική ποικιλία γίνεται βασικό στοιχείο της συνθετικής του ταυτότητας.

Η μακρά δημιουργική του πορεία τού επέτρεψε επίσης να παρακολουθήσει βαθιές αισθητικές μεταβολές. Τα έργα των τελευταίων δεκαετιών διατηρούν στοιχεία της μπαρόκ γλώσσας, συγχρόνως όμως ανταποκρίνονται στην αυξανόμενη έμφαση της εποχής στη μελωδική σαφήνεια, στη φυσικότητα της έκφρασης και στην άμεση απόδοση του συναισθήματος. Ο Τέλεμαν παραμένει έτσι δημιουργικά ενεργός μέσα σε έναν μουσικό κόσμο που μεταβάλλεται γύρω του.

Η ακόλουθη επιλογή δεν επιχειρεί να εξαντλήσει έναν από τους μεγαλύτερους καταλόγους έργων στην ιστορία της μουσικής. Εστιάζει σε συνθέσεις και συλλογές που φωτίζουν τις σημαντικότερες όψεις της δημιουργίας του: το μουσικό θέατρο και την εκκλησία, τη δημόσια μουσική ζωή του Αμβούργου, την ορχηστρική φαντασία, το κοντσέρτο, τη μουσική δωματίου και τις εκδοτικές πρωτοβουλίες με τις οποίες η μουσική του έφθασε σε ένα διεθνές ακροατήριο.

---

Όπερα και μουσικό θέατρο

Η σκηνική μουσική κατείχε σημαντική θέση στη δημιουργική ζωή του Τέλεμαν ήδη από τα νεανικά του χρόνια και απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα μετά την εγκατάστασή του στο Αμβούργο. Το θέατρό του χαρακτηρίζεται από ελευθερία στη χρήση των διαφορετικών εθνικών ιδιωμάτων, έντονη αίσθηση χαρακτήρων και συχνά από συνύπαρξη σοβαρών και κωμικών στοιχείων. Σε ορισμένα έργα η ίδια η πολυμορφία των μουσικών γλωσσών γίνεται μέρος της δραματουργίας.

• Der geduldige Sokrates, TVWV 21:9 (1721) — Κωμικό μουσικό έργο σε τρεις πράξεις, σε λιμπρέτο του Johann Ulrich von König. Η ιστορία του Σωκράτη και των δύο δύστροπων συζύγων του δίνει στον Τέλεμαν χώρο για ζωηρή σκιαγράφηση χαρακτήρων και για εναλλαγές ανάμεσα σε ιταλικής προέλευσης φωνητικά πρότυπα και γερμανική θεατρική γραφή. Η παράσταση του 1721 συνδέεται ήδη με τα πρώτα χρόνια της δραστηριότητάς του στο Αμβούργο.
• Der neumodische Liebhaber Damon, oder Die Satyrn in Arcadien, TVWV 21:8 (1719/1724) — Το έργο παρουσιάστηκε αρχικά στη Λειψία και επανήλθε σε αναθεωρημένη μορφή στο Αμβούργο το 1724. Οι τίτλοι Damon και Die Satyrn in Arcadien που εμφανίζονται στις πηγές αφορούν διαφορετικές μορφές της ίδιας θεατρικής σύνθεσης και όχι δύο ανεξάρτητες όπερες.
• Pimpinone, oder Die ungleiche Heirat, TVWV 21:15 (1725) — Κωμικό intermezzo που παρουσιάστηκε ανάμεσα στις πράξεις της όπερας Tamerlano. Η σχέση ανάμεσα στη Vespetta και τον ηλικιωμένο Pimpinone αναπτύσσεται με γρήγορες εναλλαγές διάθεσης και έντονο θεατρικό ρυθμό. Η ζωντάνια των χαρακτήρων συνέβαλε στη διατήρηση του έργου στο ρεπερτόριο πολύ περισσότερο από πολλές μεγαλύτερες όπερες του συνθέτη.
• Die wunderbare Beständigkeit der Liebe oder Orpheus, TVWV 21:18 (1726) — Από τις πιο χαρακτηριστικές εκδηλώσεις του κοσμοπολίτικου ύφους του Τέλεμαν. Γερμανικά, ιταλικά και γαλλικά κείμενα συνυπάρχουν στο ίδιο μουσικό δράμα, με το εκάστοτε γλωσσικό και μουσικό ιδίωμα να συμμετέχει στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και της δραματικής κατάστασης.
• Miriways, TVWV 21:24 (1728) — Singspiel σε τρεις πράξεις, σε λιμπρέτο του Johann Samuel Müller, εμπνευσμένο από σχετικά πρόσφατα για την εποχή γεγονότα της περσικής ιστορίας. Η επιλογή του θέματος φανερώνει το ενδιαφέρον του θεάτρου του Αμβούργου για σύγχρονες και εξωευρωπαϊκές ιστορίες.
• Don Quichotte auf der Hochzeit des Comacho, TVWV 21:32 (1761) — Ύστερο σκηνικό έργο εμπνευσμένο από τον Θερβάντες. Η κωμική ζωντάνια, η οικονομία των μέσων και η καθαρή δραματική γραφή μαρτυρούν ότι ο ογδοντάχρονος πλέον συνθέτης διατηρούσε ακέραιο το ενδιαφέρον του για το μουσικό θέατρο.

Εκκλησιαστική μουσική, Πάθη και ορατόρια

Η θρησκευτική μουσική βρίσκεται στον πυρήνα της επαγγελματικής δραστηριότητας του Τέλεμαν. Μετά την εγκατάστασή του στο Αμβούργο το 1721, είχε την ευθύνη της μουσικής στις κύριες εκκλησίες της πόλης και όφειλε να ανταποκρίνεται σε ένα εξαιρετικά απαιτητικό ετήσιο πρόγραμμα. Στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκαν πολυάριθμοι κύκλοι καντατών και μια μακρά σειρά Παθών. Η καθιερωμένη λειτουργική παράδοση γίνεται συχνά πεδίο πειραματισμού: διαφορετικές μορφές ρετσιτατίβου, χορωδιακές υφές, οργανικοί χρωματισμοί και ποιητικές παρεμβολές μεταβάλλονται αισθητά στη διάρκεια των δεκαετιών.

• Brockes-Passion, TVWV 5:1 (1716) — Η μελοποίηση του ποιητικού κειμένου του Barthold Heinrich Brockes ανήκει στα σημαντικότερα πρώιμα θρησκευτικά έργα του Τέλεμαν. Η βιβλική αφήγηση συνδέεται με ελεύθερη ποίηση που σχολιάζει και ερμηνεύει το Πάθος, δημιουργώντας ένα έργο περισσότερο στοχαστικό και δραματοποιημένο από την αυστηρή λειτουργική αφήγηση.
• Harmonischer Gottes-Dienst (1725–1726) — Κύκλος 72 εκκλησιαστικών καντατών για μία φωνή, ένα μελωδικό όργανο και basso continuo. Η περιορισμένη αλλά εξαιρετικά ευέλικτη αυτή σύνθεση δυνάμεων επέτρεπε την εκτέλεση των έργων ακόμη και σε εκκλησίες χωρίς μεγάλο μουσικό σύνολο. Ο κύκλος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ικανότητας του Τέλεμαν να συνδυάζει πρακτικές ανάγκες, μελωδική ευρηματικότητα και υψηλή συνθετική ποιότητα.
• Lukas-Passion, TVWV 5:13 (1728) — Ένα από τα Πάθη της πρώτης δεκαετίας του Τέλεμαν στο Αμβούργο και το έργο από το οποίο προέρχεται το χειρόγραφο που συνοδεύει το παρόν άρθρο. Η ευαγγελική αφήγηση οργανώνεται σε ένα πλαίσιο όπου τα χορικά, οι άριες και τα στοχαστικά επεισόδια διευρύνουν τη λειτουργική αφήγηση και στρέφουν το ενδιαφέρον προς την προσωπική πρόσληψη των γεγονότων. Το Hamburger Telemann Archiv διατηρεί και το έντυπο κείμενο της εκτέλεσης του 1728.
• Der Tod Jesu, TVWV 5:6 (1755) — Μελοποίηση του λιμπρέτου του Karl Wilhelm Ramler. Ο Τέλεμαν απομακρύνεται εδώ από την άμεση ευαγγελική αφήγηση και στρέφεται προς μια ποιητική θεώρηση του Πάθους, με μεγαλύτερη έμφαση στην προσωπική συγκίνηση και στη λυρική έκφραση. Το έργο ανήκει σε μια περίοδο κατά την οποία η θρησκευτική μουσική στη γερμανόφωνη Ευρώπη αποκτά νέα αισθητική κατεύθυνση.
• Die Auferstehung und Himmelfahrt Jesu, TVWV 6:6 (1760) — Ορατόριο σε ποίηση του Ramler, γραμμένο όταν ο Τέλεμαν ήταν 78 ετών και πρωτοπαρουσιασμένο στο Αμβούργο τον Απρίλιο του 1760. Η Ανάσταση και η Ανάληψη οργανώνονται σε διαδοχικές δραματικές σκηνές με ρετσιτατίβα, άριες και χορωδιακές παρεμβάσεις. Η εκτεταμένη ορχήστρα και η άμεση θεατρικότητα της γραφής τοποθετούν το έργο ανάμεσα στις σημαντικότερες δημιουργίες της ύστερης περιόδου του.
• Die Donner-Ode, TVWV 6:3 (1756, με δεύτερο μέρος το 1760) — Έργο μεγάλης ηχητικής δύναμης, το πρώτο μέρος του οποίου συνδέεται με την εντύπωση που προκάλεσε στην Ευρώπη ο καταστροφικός σεισμός της Λισαβόνας του 1755. Οι εικόνες της φύσης και της θεϊκής ισχύος μετατρέπονται σε ευρύχωρες χορωδιακές επιφάνειες και έντονες ορχηστρικές αντιθέσεις.
• Der Tag des Gerichts, TVWV 6:8 (1762) — Ένα από τα κορυφαία έργα της τελευταίας δημιουργικής περιόδου του. Σε τέσσερις «θεωρήσεις» αναπτύσσεται η εικόνα της Τελικής Κρίσης με έντονη δραματουργία, αντιπαράθεση χαρακτήρων και μεγάλης κλίμακας χορωδιακή γραφή. Το έργο δείχνει πόσο ενεργά παρακολουθούσε ο ηλικιωμένος Τέλεμαν τις νεότερες εκφραστικές τάσεις, χωρίς να εγκαταλείπει την τεχνική και μορφολογική πείρα δεκαετιών.

Κοσμικές καντάτες και δραματική φωνητική μουσική

Η κοσμική φωνητική δημιουργία του Τέλεμαν κινείται από τη σάτιρα και το χιούμορ έως την ποίηση της φύσης και την έντονα δραματική μονωδία. Τα έργα αυτά επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε με ιδιαίτερη καθαρότητα τη μεταβολή της μουσικής του γλώσσας: οι αυστηρότερες μπαρόκ δομές συνυπάρχουν σταδιακά με πιο άμεση μελωδική έκφραση, καθαρότερες υφές και αυξημένη ευαισθησία στις λεπτές μεταπτώσεις του κειμένου.

• Cantate oder Trauer-Musik eines kunsterfahrenen Canarienvogels, TVWV 20:37 (1737) — Η περίφημη «καντάτα του καναρινιού» ξεκινά από το πένθος για τον θάνατο ενός οικόσιτου πουλιού και κινείται με λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην παρωδία, την τρυφερότητα και την ειλικρινή θλίψη. Η ικανότητα του Τέλεμαν να μεταχειρίζεται ένα φαινομενικά ασήμαντο θέμα με μουσική φαντασία αποκαλύπτει μια λιγότερο επίσημη πλευρά της τέχνης του.
• Die Landlust, TVWV 20:33 — Η απόλαυση της ζωής στην ύπαιθρο αποδίδεται μέσα από φωτεινή μελωδική γραφή και ποιμενικούς χαρακτήρες. Το έργο ανήκει σε μια ευρύτερη στροφή του 18ου αιώνα προς τη φυσικότητα και την απλότητα της έκφρασης.
• Die Tageszeiten, TVWV 20:39 (1757) — Κύκλος τεσσάρων καντατών αφιερωμένων στην Αυγή, το Μεσημέρι, το Βράδυ και τη Νύχτα, σε ποίηση του Friedrich Wilhelm Zachariä. Οι μεταβολές του φωτός, της ανθρώπινης δραστηριότητας και της φύσης αποκτούν διαφορετικό ηχητικό χαρακτήρα σε κάθε μέρος. Η μουσική εικόνα λειτουργεί εδώ ως φορέας μιας ευρύτερης ποιητικής αντίληψης του ημερήσιου κύκλου.
• Ino, TVWV 20:41 (περ. 1765) — Δραματική καντάτα για σοπράνο και ορχήστρα σε ποίηση του Ramler. Η ηρωίδα περνά από τον φόβο και την απόγνωση στην απόφαση και τελικά στη λύτρωση, μέσα από συνεχείς μεταβολές ρυθμού, υφής και ορχηστρικού χρώματος. Πρόκειται για ένα από τα πιο εντυπωσιακά δείγματα της δημιουργικής ζωτικότητας του Τέλεμαν στα τελευταία χρόνια της ζωής του.

Ορχηστρικές σουίτες και προγραμματική μουσική

Η γαλλικού τύπου ouverture-suite υπήρξε ένα από τα είδη στα οποία ο Τέλεμαν ανέπτυξε ιδιαίτερα προσωπική φωνή. Η γαλλική εισαγωγή και οι χοροί αποτελούν συχνά το αρχικό πλαίσιο, όμως η μορφή μετατρέπεται σε χώρο ηχητικής αφήγησης. Θαλάσσιες θεότητες, διαφορετικοί λαοί, λογοτεχνικοί χαρακτήρες και ανθρώπινοι τύποι αποκτούν μουσικά χαρακτηριστικά με εντυπωσιακή οικονομία μέσων.

• Hamburger Ebb’ und Fluth (Wassermusik), TWV 55:C3 (1723) — Συντέθηκε για τον εορτασμό των εκατό χρόνων του Ναυαρχείου του Αμβούργου. Μετά την εισαγωγή, οι διαδοχικές κινήσεις παραπέμπουν σε θαλάσσιες θεότητες, ανέμους, παλίρροιες και ναυτικές εικόνες. Η σχέση της μουσικής με το λιμάνι και τη δημόσια ζωή της πόλης προσδίδει στο έργο ιδιαίτερη ιστορική ταυτότητα. Το Hamburger Telemann Archiv το καταγράφει στο πλαίσιο της Hamburger Admiralitätsmusik του 1723.
• Ouverture des Nations anciens et modernes, TWV 55:G4 — Οι «παλαιοί» και «σύγχρονοι» εθνικοί χαρακτήρες μετατρέπονται σε σύντομα μουσικά πορτρέτα. Η σουίτα αποτελεί εύγλωττο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ο Τέλεμαν χρησιμοποιούσε τα εθνικά ύφη ως υλικό μουσικού χαρακτηρισμού.
• La Lyra, TWV 55:Es3 — Ορχηστρική σουίτα σε Μι ύφεση μείζονα, με χαρακτηριστική ποικιλία χορών και ιδιαίτερη φροντίδα στην εναλλαγή των ηχοχρωμάτων. Η σύνδεση γαλλικής μορφής και προσωπικής ορχηστρικής φαντασίας είναι χαρακτηριστική της προσέγγισης του Τέλεμαν στη σουίτα.
• Burlesque de Quixotte, TWV 55:G10 — Η γνωστή σουίτα «Δον Κιχώτης» μεταφέρει επιλεγμένες σκηνές από το μυθιστόρημα του Θερβάντες σε μια σειρά μικρών μουσικών επεισοδίων. Η αφύπνιση του ήρωα, η μάχη με τους ανεμόμυλους, οι αναστεναγμοί για τη Δουλτσινέα και οι περιπέτειες του Σάντσο Πάντσα αποδίδονται με ρυθμικές, μελωδικές και ηχοχρωματικές χειρονομίες εξαιρετικής αμεσότητας. Η σύντομη διάρκεια κάθε σκηνής ενισχύει την ακρίβεια του μουσικού χαρακτηρισμού.

Κοντσέρτα

Το κοντσέρτο προσέφερε στον Τέλεμαν ένα ιδανικό πεδίο για να συνδυάσει την ιταλική μορφολογική παράδοση με τη δική του ευαισθησία στο ηχόχρωμα. Οι σολιστικοί συνδυασμοί του είναι συχνά ασυνήθιστοι: φλάουτο με φλάουτο με ράμφος, δύο κόρνα, δύο traversi με φαγκότο ή διαφορετικά έγχορδα και πνευστά. Η δεξιοτεχνία υπηρετεί κατά κανόνα τον διάλογο ανάμεσα στις φωνές και την ανάδειξη της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας κάθε οργάνου.

• Κοντσέρτο για βιόλα σε Σολ μείζονα, TWV 51:G9 — Από τα σημαντικότερα πρώιμα έργα του ρεπερτορίου για σόλο βιόλα. Το όργανο αποκτά πλήρη μελωδική αυτονομία και κινείται ανάμεσα σε λυρικές γραμμές και περισσότερο κινητικά επεισόδια, χωρίς να αντιμετωπίζεται ως απλό εσωτερικό μέλος του έγχορδου συνόλου. Η σύγχρονη δισκογραφία και βιβλιογραφία το καταγράφουν στα καθιερωμένα κοντσέρτα του Τέλεμαν για σόλο όργανο.
• Κοντσέρτο για φλάουτο σε Ρε μείζονα, TWV 51:D2 — Τετραμερές έργο για φλάουτο, έγχορδα και basso continuo. Η καθαρή σολιστική γραμμή και η ισορροπία ανάμεσα στη μελωδικότητα και την κινητικότητα το καθιστούν χαρακτηριστικό δείγμα της γραφής του Τέλεμαν για πνευστά.
• Κοντσέρτο για τρομπέτα σε Ρε μείζονα, TWV 51:D7 — Ένα από τα γνωστότερα έργα του μπαρόκ ρεπερτορίου για φυσική τρομπέτα. Πλάι στη λαμπρότητα που συνδέεται με το όργανο, ο Τέλεμαν αξιοποιεί και τη δυνατότητα μιας περισσότερο τραγουδιστής, ευέλικτης γραφής, δημιουργώντας μεγαλύτερη εκφραστική ποικιλία από εκείνη που υποδηλώνει ο καθαρά τελετουργικός χαρακτήρας της τρομπέτας.
• Κοντσέρτο για φλάουτο με ράμφος και traverso σε Μι ελάσσονα, TWV 52:e1 — Η συνύπαρξη δύο συγγενικών αλλά σαφώς διαφορετικών ηχοχρωμάτων αποτελεί το βασικό χαρακτηριστικό του έργου. Οι δύο σολιστές συνομιλούν, μιμούνται ο ένας τον άλλον και διαφοροποιούνται μέσα σε τέσσερα μέρη, ενώ η αντίθεση ανάμεσα στο φλάουτο με ράμφος και το traverso γίνεται ουσιαστικό στοιχείο της σύνθεσης.
• Διπλό Κοντσέρτο για δύο κόρνα σε Μι ύφεση μείζονα, TWV 52:Es1 — Τα δύο φυσικά κόρνα λειτουργούν άλλοτε ως ενιαίο ηχητικό ζεύγος και άλλοτε ως ανεξάρτητες φωνές. Ο παραδοσιακός κυνηγετικός συνειρμός του οργάνου ενσωματώνεται σε μια σύνθεση με καθαρή μορφή και ενεργό διάλογο με τα έγχορδα και το basso continuo.
• Τριπλό Κοντσέρτο σε Λα ελάσσονα για δύο traversi και φαγκότο, TWV 53:a1 — Η ασυνήθιστη ομάδα των τριών σολιστών δημιουργεί ιδιαίτερη ισορροπία ανάμεσα στις δύο υψηλότερες φωνές και στο χαμηλό ηχόχρωμα του φαγκότου. Τα τέσσερα μέρη εναλλάσσουν γαλλικής προέλευσης χαρακτηρισμούς, όπως το Lentement και η Loure, με ζωηρότερα επεισόδια, αποκαλύπτοντας για ακόμη μία φορά την άνεση του Τέλεμαν στη συνύπαρξη διαφορετικών εθνικών υφών.

Μουσική δωματίου και τα Παρισινά Κουαρτέτα

Η μουσική δωματίου υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους φορείς της διεθνούς φήμης του Τέλεμαν. Στις σονάτες, τα τρίο και τα κουαρτέτα του, οι φωνές διατηρούν συνήθως έντονη ατομικότητα και συμμετέχουν σε συνεχή μουσικό διάλογο. Ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι δώδεκα συνθέσεις που σήμερα είναι γνωστές συλλογικά ως Παρισινά Κουαρτέτα. Οι έξι νεότερες παίχθηκαν στο Παρίσι κατά την παραμονή του συνθέτη στη γαλλική πρωτεύουσα το 1737–1738 από κορυφαίους μουσικούς της εποχής και συνέβαλαν αποφασιστικά στην αναγνώρισή του στη Γαλλία.

• Quadri (1730) — Έξι κουαρτέτα για διαφορετικούς συνδυασμούς φλάουτου, βιολιού, βιόλας ντα γκάμπα ή βιολοντσέλου και basso continuo. Η συλλογή αποτελεί την πρώτη ομάδα των έργων που καθιερώθηκαν αργότερα ως Παρισινά Κουαρτέτα και παρουσιάζει ήδη τη χαρακτηριστική σύνθεση γαλλικών και ιταλικών μορφών.
• Nouveaux Quatuors en six suites (1738) — Η δεύτερη ομάδα των έξι κουαρτέτων συνδέεται άμεσα με την παραμονή του Τέλεμαν στο Παρίσι. Η ισορροπία των τεσσάρων φωνών, η μορφολογική ποικιλία και η λεπτή συνύπαρξη διαφορετικών εθνικών ιδιωμάτων τα τοποθετούν ανάμεσα στα κορυφαία έργα μουσικής δωματίου του συνθέτη. Η επίσημη δισκογραφία του Telemann-Zentrum καταγράφει τα έξι έργα με τους αντίστοιχους αριθμούς TWV 43:D3, 43:e4, 43:G4, 43:A3, 43:a2 και 43:h2.
• Trio Sonata σε Σολ ελάσσονα, TWV 42:g5 — Έργο που αποτυπώνει καθαρά την τέχνη του Τέλεμαν στη σονάτα τρίο: οι μελωδικές φωνές διατηρούν την ανεξαρτησία τους, το basso continuo συμμετέχει ενεργά στη δομή και η αντιστικτική επεξεργασία εναλλάσσεται με περισσότερο άμεσες, ομοφωνικές επιφάνειες. Το έργο εξακολουθεί να καταγράφεται στη σύγχρονη δισκογραφία ως TWV 42:g5.
• Gulliver-Suite, TWV 40:108 — Σουίτα για δύο βιολιά εμπνευσμένη από τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ του Jonathan Swift. Ο Τέλεμαν μετατρέπει τις διαφορετικές κλίμακες των φανταστικών κόσμων του βιβλίου σε μουσική αναλογία: οι Λιλιπούτειοι και οι γίγαντες του Brobdingnag αποκτούν διαφορετικό μετρικό και ρυθμικό «μέγεθος». Το χιούμορ γεννιέται μέσα από την ίδια τη μουσική δομή.

Μεγάλες εκδοτικές συλλογές και έργα για σόλο όργανα

Ο Τέλεμαν υπήρξε ένας από τους πιο δραστήριους συνθέτες-εκδότες της εποχής του. Επέβλεπε εκδόσεις, αξιοποιούσε τη συνδρομητική μέθοδο και απευθυνόταν σε ένα κοινό που περιλάμβανε επαγγελματίες μουσικούς, αυλές και εύπορους ερασιτέχνες σε διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες. Η δραστηριότητα αυτή εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την ευρεία κυκλοφορία της οργανικής του μουσικής και αποτελεί ουσιαστικό μέρος της ιστορικής του φυσιογνωμίας.

• Der getreue Music-Meister (1728–1729) — Περιοδική μουσική έκδοση που κυκλοφόρησε σε διαδοχικές «Lectionen». Περιλάμβανε έργα διαφορετικών ειδών και συνδυασμών: σονάτες, σουίτες, φωνητικές συνθέσεις και κομμάτια για ποικίλα όργανα. Η ίδια η μορφή της έκδοσης δείχνει την πρόθεση του Τέλεμαν να προσφέρει τακτικά νέο και πρακτικά αξιοποιήσιμο ρεπερτόριο.
• Musique de table – Tafelmusik (1733) — Ίσως η πιο φιλόδοξη οργανική έκδοση του Τέλεμαν. Χωρίζεται σε τρεις «Productions», καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει μία εισαγωγή με σουίτα, ένα κουαρτέτο, ένα κοντσέρτο, ένα τρίο, ένα σόλο και ένα καταληκτικό μέρος. Με αυτόν τον σχεδιασμό η συλλογή παρουσιάζει σχεδόν εγκυκλοπαιδικά τα σημαντικότερα οργανικά είδη και ποικίλους συνδυασμούς οργάνων της εποχής. Η έκδοση προσέλκυσε 185 συνδρομητές, οι οποίοι παρήγγειλαν 206 αντίτυπα από πολλές ευρωπαϊκές χώρες· ανάμεσά τους βρίσκονταν ο Händel, ο Quantz, ο Pisendel και άλλοι διακεκριμένοι μουσικοί.
• 12 Fantasien για σόλο φλάουτο, TWV 40:2–13 (1732–1733) — Χωρίς συνοδεία basso continuo, το φλάουτο καλείται να υποδηλώσει αρμονία, πολυφωνία και αντιστικτικές σχέσεις μέσα από μία μόνο μελωδική γραμμή. Η ποικιλία χαρακτήρων και μορφών μετατρέπει τη συλλογή σε συνοπτική παρουσίαση των εκφραστικών δυνατοτήτων του οργάνου.
• 12 Fantasien για σόλο βιολί, TWV 40:14–25 (1735) — Ο Τέλεμαν αξιοποιεί μονωδική γραφή, διπλές χορδές, αντιστικτικές υφές και εναλλαγές χορευτικών ή περισσότερο αφηγηματικών χαρακτήρων. Το βιολί αντιμετωπίζεται ως πλήρες πολυφωνικό και αρμονικό μέσο.
• 12 Fantaisies pour la Basse de Violle, TWV 40:26–37 (1735) — Δώδεκα φαντασίες για σόλο βιόλα ντα γκάμπα. Η συλλογή θεωρούνταν χαμένη για περισσότερο από δύο αιώνες και η επανεμφάνισή της στις αρχές του 21ου αιώνα πρόσθεσε ένα σημαντικό κεφάλαιο στη σύγχρονη εικόνα της οργανικής γραφής του Τέλεμαν.
• Essercizii musici (περ. 1739–1740) — Συλλογή 24 έργων, αποτελούμενη από δώδεκα σόλο σονάτες και δώδεκα σονάτες τρίο για ποικίλους συνδυασμούς οργάνων. Η συλλογή λειτουργεί σχεδόν ως απολογισμός της ώριμης τεχνικής του στη μουσική δωματίου: διαφορετικά όργανα, μορφές, υφές και εθνικά ιδιώματα οργανώνονται μέσα σε ένα ενιαίο εκδοτικό σύνολο.

---

Η έκταση της δημιουργίας του Τέλεμαν αποκτά το πραγματικό της νόημα όταν εξεταστεί μαζί με την εξαιρετική ποικιλία των μουσικών περιβαλλόντων στα οποία εργάστηκε. Εκκλησίες, αυλές, θέατρα, δημόσιες εορτές, ιδιωτικά σύνολα και ερασιτέχνες μουσικοί απαιτούσαν διαφορετικές μορφές σύνθεσης. Ο Τέλεμαν μπορούσε να γράψει για όλες αυτές τις περιστάσεις χωρίς να περιορίζεται σε μία μόνο αισθητική ή τεχνική λύση.

Στον πυρήνα της μουσικής του βρίσκεται η προσαρμοστικότητα της γλώσσας. Η γαλλική χορευτική παράδοση, το ιταλικό κοντσέρτο, η γερμανική πολυφωνική γραφή και οι ρυθμικές εμπειρίες που απέκτησε από την πολωνική και μοραβική μουσική αποτελούν υλικά που επανεμφανίζονται με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με το έργο. Αυτή η σύνθεση ύφους δεν οδηγεί σε ομοιομορφία· αντιθέτως, εξηγεί γιατί ένα κοντσέρτο, μια εκκλησιαστική καντάτα και μια προγραμματική σουίτα του ίδιου συνθέτη μπορούν να διαθέτουν τόσο διαφορετική φυσιογνωμία.

Εξίσου σημαντική είναι η μακρά χρονική έκταση της δημιουργικής του πορείας. Στα έργα των τελευταίων δεκαετιών, όπως η Die Tageszeiten, η Die Auferstehung und Himmelfahrt Jesu, το Der Tag des Gerichts και η Ino, η μουσική ανταποκρίνεται στις νεότερες αισθητικές τάσεις του galant και του empfindsamer Stil: καθαρότερες υφές, μεγαλύτερη μελωδική αμεσότητα, απότομες συναισθηματικές μεταπτώσεις και αυξημένο ενδιαφέρον για τη δραματική δύναμη του κειμένου. Η παλαιότερη μπαρόκ τεχνική εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της γραφής του, χρησιμοποιείται όμως με ολοένα μεγαλύτερη ελευθερία.

Η διεθνής διάδοση των εκδόσεών του επιβεβαιώνει επίσης ότι ο Τέλεμαν δεν υπήρξε δημιουργός περιορισμένος στο γερμανικό περιβάλλον. Οι συνδρομητές της Tafelmusik προέρχονταν από πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ η παραμονή του στο Παρίσι και η επιτυχία των κουαρτέτων του τον έφεραν σε άμεση επαφή με κορυφαίους Γάλλους εκτελεστές. Η ευρωπαϊκή διάσταση που χαρακτηρίζει τη μουσική του γλώσσα αντανακλάται επομένως και στον τρόπο με τον οποίο το έργο του κυκλοφόρησε και έγινε δεκτό.

Η σημερινή επανεκτίμηση του έργου του αποκαλύπτει έναν συνθέτη πολύ πιο σύνθετο από την παλαιότερη εικόνα του απλώς «παραγωγικού» δημιουργού. Η ιστορική του σημασία βρίσκεται στην ικανότητά του να παρακολουθεί τον μουσικό κόσμο της εποχής του χωρίς να χάνει την προσωπική του ταυτότητα: να ενώνει διαφορετικές παραδόσεις, να προσαρμόζει τη γραφή του στις ανάγκες κάθε είδους και να παραμένει δημιουργικά ανοιχτός στις αλλαγές μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής του.