Το φαγκότο είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και ιδιαίτερα όργανα της οικογένειας των ξύλινων πνευστών. Το φαγκότο είναι ξύλινο πνευστό όργανο με διπλή γλωττίδα, στο οποίο ο ήχος παράγεται από τη δόνηση δύο λεπτών φύλλων καλαμιού, όπως συμβαίνει και στο όμποε. Σε αντίθεση όμως με το όμποε, το φαγκότο ανήκει στη χαμηλή περιοχή των ξύλινων πνευστών και λειτουργεί συχνά ως η βαθιά, σταθερή φωνή της ομάδας.
Η χροιά του είναι μοναδική. Στη χαμηλή του έκταση ο ήχος είναι βαθύς, θερμός και γεμάτος, ενώ στη μεσαία και υψηλότερη περιοχή μπορεί να γίνει λυρικός, μελαγχολικός ή ακόμη και ελαφρά κωμικός, ανάλογα με το μουσικό πλαίσιο. Αυτή η ευρεία εκφραστική παλέτα εξηγεί γιατί οι συνθέτες το χρησιμοποίησαν τόσο σε σοβαρές, δραματικές στιγμές όσο και σε σκηνές χιούμορ ή ειρωνείας.
Το φαγκότο καλύπτει συνήθως έκταση περίπου τρεισήμισι οκτάβων και στη συμφωνική ορχήστρα σχηματίζει τη γραμμή του τενόρου και του μπάσου μέσα στην οικογένεια των ξύλινων πνευστών. Παρά το μεγάλο του μέγεθος και την περίπλοκη κατασκευή του, διαθέτει αξιοσημείωτη ευκινησία και μπορεί να εκτελέσει γρήγορα περάσματα, αρπισμούς και εκφραστικές μελωδίες με μεγάλη ευκρίνεια.
Από τους οξύαυλους στο σύγχρονο φαγκότο
Οι πρόγονοι του φαγκότου συνδέονται με την ευρύτερη οικογένεια των κωνικών αυλών με διπλή γλωττίδα, όπως το shawm και το βομβάρδο. Τα όργανα αυτά χρησιμοποιούνταν ήδη από τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση σε υπαίθριες εκδηλώσεις, τελετές και μουσικά σύνολα με έντονη ηχητική προβολή.
Το βομβάρδο ήταν ένα ισχυρό και βαθύφωνο όργανο με δυνατό, τραχύ ήχο. Το πρόβλημα όμως ήταν το μέγεθός του: για να παραχθούν χαμηλοί ήχοι χρειαζόταν μεγάλος σωλήνας, δύσχρηστος για τον εκτελεστή. Η λύση ήρθε με την ιδέα της αναδίπλωσης του σωλήνα.
Έτσι εμφανίστηκαν όργανα στα οποία ο μακρύς σωλήνας δεν ήταν πλέον ευθύς, αλλά διπλωνόταν μέσα στο ίδιο ξύλινο σώμα. Αυτή η κατασκευαστική αρχή οδήγησε σταδιακά στο dulcian, άμεσο πρόγονο του φαγκότου. Το dulcian διέθετε ήδη έναν εσωτερικά διπλωμένο σωλήνα και πιο συμπαγές σώμα, επιτρέποντας την παραγωγή χαμηλών φθόγγων χωρίς υπερβολικό εξωτερικό μήκος.
Κατά τον 17ο αιώνα, το φαγκότο άρχισε να αποκτά τη μορφή που αναγνωρίζουμε σήμερα. Η κατασκευή του εξελίχθηκε σε περισσότερα ξεχωριστά τμήματα, ο μηχανισμός των κλειδιών βελτιώθηκε και το όργανο ενσωματώθηκε σταδιακά στη μπαρόκ ορχήστρα. Από εκεί και πέρα, το φαγκότο απέκτησε σταθερό ρόλο στη λόγια δυτική μουσική.
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η παρουσία του στο έργο του Αντόνιο Βιβάλντι, ο οποίος έγραψε έναν εντυπωσιακό αριθμό κοντσέρτων για φαγκότο. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι ήδη τον 18ο αιώνα το όργανο δεν αντιμετωπιζόταν απλώς ως συνοδευτική μπάσα φωνή, αλλά και ως σολιστικό όργανο με δεξιοτεχνικές και εκφραστικές δυνατότητες.
Η κατασκευή του φαγκότου
Το φαγκότο είναι το μεγαλύτερο σε διαστάσεις όργανο της οικογένειας των ξύλινων πνευστών με διπλή γλωττίδα που χρησιμοποιείται τακτικά στη συμφωνική ορχήστρα. Αν ο εσωτερικός του σωλήνας ξεδιπλωνόταν πλήρως, θα είχε μήκος περίπου 2,5 έως 2,7 μέτρα. Για να γίνει όμως το όργανο πρακτικό στη χρήση, ο σωλήνας αναδιπλώνεται επάνω στον εαυτό του, δημιουργώντας το χαρακτηριστικό σχήμα "U" που αναγνωρίζουμε σήμερα.
Παραδοσιακά, το φαγκότο κατασκευάζεται από ξύλο σφενδάμου, ένα υλικό που συνδυάζει αντοχή, σταθερότητα και εξαιρετικές ακουστικές ιδιότητες. Όπως συμβαίνει και με τα υπόλοιπα ξύλινα πνευστά, η ποιότητα του ξύλου επηρεάζει σημαντικά τον χαρακτήρα του ήχου.
Το σύγχρονο όργανο αποτελείται από τέσσερα βασικά τμήματα:
- τον κάτω βόμβυκα (boot joint ή butt joint), όπου αναδιπλώνεται ο σωλήνας,
- τον μακρύ βόμβυκα (long joint),
- τον κοντό βόμβυκα ή πτερυγικό τμήμα (wing joint),
- και την καμπάνα (bell).
Στο επάνω μέρος προσαρμόζεται ένας λεπτός μεταλλικός σωλήνας, γνωστός ως bocal ή «σπείρα», επάνω στον οποίο τοποθετείται η διπλή γλωττίδα. Η σπείρα αυτή δεν αποτελεί απλώς ένα εξάρτημα σύνδεσης· επηρεάζει ουσιαστικά την απόκριση, την ευκολία εκτέλεσης και τη χροιά του οργάνου. Για τον λόγο αυτό, πολλοί επαγγελματίες φαγκοτίστες διαθέτουν περισσότερα από ένα bocals, επιλέγοντας διαφορετικό ανάλογα με το έργο ή τον επιθυμητό ήχο.
Σε αντίθεση με τα πρώτα φαγκότα, που διέθεταν λίγα μόνο κλειδιά, τα σύγχρονα όργανα χρησιμοποιούν πολύπλοκο μηχανισμό με περισσότερα από είκοσι κλειδιά και μοχλούς. Η εξέλιξη αυτή επέτρεψε την ασφαλέστερη εκτέλεση όλων των χρωματικών φθόγγων και βελτίωσε σημαντικά την ευχέρεια του εκτελεστή.
 |
| Η σύνθετη κατασκευή του φαγκότου συνδυάζει τη διπλή γλωττίδα, τη μεταλλική σπείρα (bocal) και τον αναδιπλωμένο κωνικό σωλήνα, δημιουργώντας τον βαθύ και χαρακτηριστικό ήχο του οργάνου. |
Η ηχητική ταυτότητα του φαγκότου
Το φαγκότο διαθέτει μία από τις πιο χαρακτηριστικές και πολυδιάστατες χροιές της συμφωνικής ορχήστρας. Η μεγάλη του έκταση επιτρέπει στο ίδιο όργανο να μεταβάλλει εντυπωσιακά τον χαρακτήρα του καθώς κινείται από τη χαμηλή προς την υψηλή περιοχή.
Στη χαμηλή έκταση, ο ήχος είναι βαθύς, θερμός και σταθερός. Οι νότες διαθέτουν ιδιαίτερο βάρος και συχνά χρησιμοποιούνται για να ενισχύσουν τη μπάσα γραμμή της ορχήστρας ή να χρωματίσουν τις αρμονίες μαζί με τα βιολοντσέλα, τα κοντραμπάσα και τα χαμηλά χάλκινα πνευστά.
Στη μεσαία περιοχή, το φαγκότο αποκτά έναν περισσότερο τραγουδιστό χαρακτήρα. Εδώ οι συνθέτες το χρησιμοποιούν συχνά για λυρικές μελωδίες, διαλόγους με τα άλλα ξύλινα πνευστά ή εσωτερικές πολυφωνικές γραμμές.
Η υψηλή έκταση του οργάνου παρουσιάζει εντελώς διαφορετική προσωπικότητα. Ο ήχος γίνεται εντονότερος, διαπεραστικός και συχνά αποκτά μια χαρακτηριστική γοερή ή μελαγχολική ποιότητα. Είναι αυτή ακριβώς η περιοχή που πολλοί συνθέτες αξιοποίησαν για να δημιουργήσουν ιδιαίτερα εκφραστικές ή ακόμη και δραματικές μουσικές στιγμές.
Παράλληλα όμως, το φαγκότο διαθέτει και μια λιγότερο αναμενόμενη πλευρά: μπορεί να γίνει εξαιρετικά εύθυμο και παιχνιδιάρικο. Οι γρήγορες κινήσεις στη μεσαία του έκταση, σε συνδυασμό με τη χαρακτηριστική χροιά του, μπορούν να δημιουργήσουν μια αίσθηση χιούμορ που ελάχιστα άλλα ορχηστρικά όργανα διαθέτουν. Για τον λόγο αυτό, πολλοί συνθέτες το χρησιμοποίησαν για να αποδώσουν κωμικούς χαρακτήρες, αδέξιες κινήσεις ή ειρωνικές μουσικές χειρονομίες.
Αυτή η διπλή προσωπικότητα —από τη μία βαθιά και ευγενική, από την άλλη ζωηρή και σχεδόν θεατρική— καθιστά το φαγκότο ένα από τα πιο ευέλικτα όργανα της συμφωνικής ορχήστρας.
Η οικογένεια του φαγκότου
Το φαγκότο ανήκει στην οικογένεια των ξύλινων πνευστών με διπλή γλωττίδα, μαζί με το όμποε, το όμποε ντ’ αμόρε και το αγγλικό κόρνο. Μέσα σε αυτή την οικογένεια αποτελεί τη βαθύτερη φωνή που χρησιμοποιείται τακτικά στη συμφωνική ορχήστρα.
Σε μεγαλύτερες συμφωνικές συνθέσεις προστίθεται συχνά και το κόντρα φαγκότο (contrabassoon), ένα ακόμη μεγαλύτερο όργανο που ακούγεται μία οκτάβα χαμηλότερα από το φαγκότο. Με τη βαθιά και επιβλητική χροιά του, το κόντρα φαγκότο ενισχύει το χαμηλότερο επίπεδο της ορχηστρικής υφής και χρησιμοποιείται όταν ο συνθέτης επιδιώκει ιδιαίτερη ηχητική βαρύτητα.
Παρότι τα δύο όργανα έχουν παρόμοια κατασκευή και κοινή αρχή λειτουργίας, το φαγκότο παραμένει αισθητά πιο ευέλικτο και αναλαμβάνει πολύ συχνότερα σολιστικούς ή μελωδικούς ρόλους.
Πώς λειτουργεί το φαγκότο
Παρά το μεγάλο του μέγεθος, η βασική αρχή λειτουργίας του φαγκότου είναι κοινή με εκείνη όλων των ξύλινων πνευστών με διπλή γλωττίδα. Στην κορυφή του οργάνου προσαρμόζεται μια μικρή γλωττίδα από καλάμι, αποτελούμενη από δύο λεπτά φύλλα που πάλλονται μεταξύ τους όταν ο εκτελεστής φυσά. Η ταλάντωση αυτή δημιουργεί τις δονήσεις που ταξιδεύουν μέσα στον αέρα του οργάνου και παράγουν τον χαρακτηριστικό ήχο.
Η γλωττίδα δεν τοποθετείται απευθείας στο ξύλινο σώμα, αλλά επάνω στο bocal, τον λεπτό μεταλλικό σωλήνα που συνδέει το επιστόμιο με το κυρίως όργανο. Το bocal παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην ποιότητα του ήχου, στην ευκολία απόκρισης και στη σωστή τονική συμπεριφορά του φαγκότου. Για τον λόγο αυτό, επαγγελματίες μουσικοί χρησιμοποιούν συχνά διαφορετικά bocals ανάλογα με το έργο ή τις απαιτήσεις της ερμηνείας.
Το ύψος κάθε φθόγγου εξαρτάται από το ενεργό μήκος της στήλης αέρα που πάλλεται μέσα στον εσωτερικό σωλήνα. Με το άνοιγμα και το κλείσιμο των οπών μέσω του σύνθετου μηχανισμού των κλειδιών, ο εκτελεστής μεταβάλλει το μήκος αυτό και παράγει τις διαφορετικές νότες της έκτασης του οργάνου.
Επειδή ο σωλήνας του φαγκότου είναι ιδιαίτερα μακρύς και διαθέτει κωνική διάτρηση, η συμπεριφορά του αέρα στο εσωτερικό του είναι πολύπλοκη. Αυτό εξηγεί γιατί το όργανο απαιτεί εξαιρετικά ακριβή έλεγχο της αναπνοής, της στήριξης του αέρα και της πίεσης των χειλιών επάνω στη γλωττίδα.
Η ποιότητα του ήχου επηρεάζεται επίσης από πολλούς ακόμη παράγοντες: την κατασκευή της γλωττίδας, την ποσότητα του αέρα, την άρθρωση της γλώσσας, ακόμη και τη θερμοκρασία ή την υγρασία του καλαμιού. Για τον λόγο αυτό, οι περισσότεροι επαγγελματίες φαγκοτίστες κατασκευάζουν ή προσαρμόζουν μόνοι τους τις γλωττίδες τους, ώστε να ανταποκρίνονται στις προσωπικές τους απαιτήσεις.
Ο ρόλος του φαγκότου στη συμφωνική ορχήστρα
Στη σύγχρονη συμφωνική ορχήστρα συναντάμε συνήθως δύο φαγκότα, τα οποία εκτελούν ανεξάρτητες γραμμές. Σε έργα μεγαλύτερων διαστάσεων προστίθεται συχνά και ένα κόντρα φαγκότο, το οποίο ενισχύει ακόμη περισσότερο το χαμηλό ηχητικό υπόβαθρο.
Ο βασικός ρόλος του φαγκότου είναι να γεφυρώνει την απόσταση ανάμεσα στα ξύλινα πνευστά και στα χαμηλά έγχορδα. Συνεργάζεται στενά με τα βιολοντσέλα και τα κοντραμπάσα, προσδίδοντας σταθερότητα και βάθος στην αρμονική δομή της ορχήστρας, ενώ ταυτόχρονα παραμένει μέλος του ξύλινου τμήματος και συμμετέχει ενεργά στους διαλόγους με το φλάουτο, το όμποε και το κλαρινέτο.
Οι συνθέτες αξιοποιούν συχνά το φαγκότο για να χρωματίσουν τις εσωτερικές φωνές της ορχήστρας. Άλλοτε ενισχύει διακριτικά την αρμονία και άλλοτε αναλαμβάνει αυτόνομες μελωδικές γραμμές που ξεχωρίζουν για τη ζεστασιά και την ευγένεια του ήχου τους.
Παράλληλα, το όργανο έχει αποκτήσει ιδιαίτερη φήμη για την ικανότητά του να αποδίδει χιουμοριστικούς ή θεατρικούς χαρακτήρες. Η χαρακτηριστική χροιά του, ιδιαίτερα στη μεσαία περιοχή, επιτρέπει στους συνθέτες να δημιουργούν μουσικές εικόνες που θυμίζουν αδέξιες κινήσεις, παιχνιδιάρικες φιγούρες ή ειρωνικές χειρονομίες. Χωρίς να χάνει ποτέ τη μουσική του σοβαρότητα, το φαγκότο μπορεί να μεταμορφωθεί σε έναν από τους πιο εκφραστικούς «ηθοποιούς» της ορχήστρας.
Από την άλλη πλευρά, όταν χρησιμοποιείται στη χαμηλή του έκταση, αποκτά έναν ήχο γεμάτο κύρος και εσωτερική δύναμη. Σε πολλές συμφωνίες και όπερες αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δραματικής έντασης, υποστηρίζοντας τις αρμονίες χωρίς να επισκιάζει τις υπόλοιπες φωνές.
Το φαγκότο ως σολιστικό όργανο
Παρότι πολλοί το συνδέουν κυρίως με τον ορχηστρικό του ρόλο, το φαγκότο διαθέτει ένα ιδιαίτερα αξιόλογο σολιστικό ρεπερτόριο. Η ευελιξία του, η μεγάλη του έκταση και η ικανότητά του να συνδυάζει δεξιοτεχνία με λυρισμό ενέπνευσαν αρκετούς συνθέτες ήδη από την εποχή του Μπαρόκ.
Ο σημαντικότερος ίσως από αυτούς ήταν ο Αντόνιο Βιβάλντι, ο οποίος συνέθεσε τριάντα εννέα κοντσέρτα για φαγκότο — περισσότερα από όσα έγραψε για οποιοδήποτε άλλο πνευστό όργανο. Στα έργα αυτά το φαγκότο αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή ευκινησία που συχνά εκπλήσσει όσους το γνωρίζουν μόνο από τον βαθύ ορχηστρικό του ήχο.
Κατά την κλασική περίοδο, συνθέτες όπως ο Μότσαρτ, ο Χάυντν και ο Καρλ Μαρία φον Βέμπερ συνέβαλαν στη διεύρυνση του ρεπερτορίου του, ενώ κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα το ενδιαφέρον για το όργανο ανανεώθηκε μέσα από κοντσέρτα, σονάτες και έργα μουσικής δωματίου.
Σήμερα το φαγκότο θεωρείται ένα πλήρως ισότιμο σολιστικό όργανο, με ένα συνεχώς διευρυνόμενο ρεπερτόριο που αναδεικνύει όχι μόνο τη δεξιοτεχνία του αλλά και την εξαιρετική εκφραστική του δύναμη.
Μια ξεχωριστή φωνή μέσα στην ορχήστρα
Ανάμεσα στα ξύλινα πνευστά, το φαγκότο κατέχει μια μοναδική θέση. Είναι το όργανο που μπορεί να στηρίξει τη συμφωνική υφή με βαθιές αρμονικές γραμμές, αλλά ταυτόχρονα να αναλάβει μια μελωδία με αξιοσημείωτη ευαισθησία.
Η ιδιαίτερη χροιά του επιτρέπει στους συνθέτες να το χρησιμοποιούν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Σε ορισμένα έργα λειτουργεί ως η σοβαρή και επιβλητική φωνή της ορχήστρας· σε άλλα, μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή γεμάτο χιούμορ και θεατρικότητα. Αυτή η σπάνια ισορροπία ανάμεσα στη βαρύτητα και στην ευκινησία είναι ένας από τους λόγους που το φαγκότο παραμένει αναντικατάστατο.
Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί μαέστροι περιγράφουν το φαγκότο ως το όργανο που «δίνει προσωπικότητα» στα ξύλινα πνευστά. Η παρουσία του δεν γίνεται πάντοτε άμεσα αντιληπτή από τον ακροατή, όμως όταν απουσιάζει, η ορχηστρική ισορροπία αλλάζει αισθητά.
Το φαγκότο στη μουσική δωματίου
Πέρα από τη συμφωνική ορχήστρα, το φαγκότο κατέχει σημαντική θέση και στη μουσική δωματίου. Συμμετέχει σε κουιντέτα ξύλινων πνευστών, τρίο, κουαρτέτα και μεγαλύτερα σύνολα, όπου αναλαμβάνει συνήθως τη χαμηλότερη φωνή.
Ωστόσο, ο ρόλος του δεν περιορίζεται στην αρμονική υποστήριξη. Η ευελιξία του επιτρέπει να συνομιλεί ισότιμα με το φλάουτο, το όμποε, το κλαρινέτο και το κόρνο, δημιουργώντας πολυφωνικούς διαλόγους με ιδιαίτερο χρωματικό ενδιαφέρον.
Στο κουιντέτο ξύλινων πνευστών, ειδικότερα, το φαγκότο λειτουργεί ως θεμέλιο του συνόλου χωρίς να χάνει τη δική του ανεξάρτητη προσωπικότητα. Η δυνατότητά του να μεταβαίνει γρήγορα από συνοδευτικούς ρόλους σε λυρικές ή δεξιοτεχνικές μελωδίες το καθιστά ένα από τα πιο ευέλικτα όργανα της μουσικής δωματίου.
🎥 Δείτε το όργανο σε δράση
Είναι ίσως η διασημότερη στιγμή στην ιστορία του φαγκότου.
Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης του Ίγκορ Στραβίνσκι ανοίγει με ένα σόλο φαγκότου παιγμένο σε τόσο υψηλή έκταση ώστε, στην πρώτη εκτέλεση του έργου το 1913, αρκετοί ακροατές δυσκολεύτηκαν να αναγνωρίσουν ποιο όργανο άκουγαν.
Ο μαέστρος Pierre Monteux, που διηύθυνε την ιστορική πρεμιέρα, ανέφερε αργότερα ότι ακόμη και αρκετοί μουσικοί θεωρούσαν σχεδόν αδύνατη αυτή τη γραφή για το όργανο. Σήμερα, η εισαγωγή αυτή θεωρείται μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές στην ιστορία της συμφωνικής μουσικής.
🎼 Με τη βαθιά αλλά ευέλικτη χροιά του, το φαγκότο αποτελεί τη θεμελιώδη φωνή των ξύλινων πνευστών. Ικανό να αποδώσει από δραματικές και λυρικές μελωδίες έως σκηνές γεμάτες χιούμορ και θεατρικότητα, αποδεικνύει ότι ακόμη και το χαμηλότερο όργανο μιας οικογένειας μπορεί να διαθέτει εξαιρετική εκφραστική ποικιλία και ξεχωριστή μουσική προσωπικότητα.
____________________________
🎶 Προτεινόμενες Ακροάσεις
Η πλούσια χροιά και η εκφραστική ευελιξία του φαγκότου αναδεικνύονται τόσο στο σολιστικό όσο και στο συμφωνικό ρεπερτόριο. Οι παρακάτω ακροάσεις αποτελούν ιδανική εισαγωγή στον ιδιαίτερο χαρακτήρα του οργάνου.
Αντόνιο Βιβάλντι — Κοντσέρτο για φαγκότο σε μι ελάσσονα, RV 484:
Ένα από τα πολλά κοντσέρτα που συνέθεσε ο Βιβάλντι για φαγκότο, αναδεικνύοντας την απρόσμενη ευκινησία και τη δεξιοτεχνία του οργάνου.- Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ — Κοντσέρτο για φαγκότο σε σι ύφεση μείζονα, K. 191: Το σημαντικότερο ίσως έργο του κλασικού ρεπερτορίου για φαγκότο, όπου συνδυάζονται κομψότητα, λυρισμός και λαμπρή τεχνική γραφή.
- Ίγκορ Στραβίνσκι — Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης (Εισαγωγή): Η διάσημη εναρκτήρια μελωδία του φαγκότου, παιγμένη σε ασυνήθιστα υψηλή έκταση, αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ορχηστρικά σόλο του 20ού αιώνα.
- Μωρίς Ραβέλ — Μπολερό: Το φαγκότο συμμετέχει στη διαδοχική παρουσίαση του θέματος, αποκαλύπτοντας τη θερμή και εκφραστική του χροιά μέσα στη σταδιακά αναπτυσσόμενη ορχηστρική υφή.
📚 Περαιτέρω Μελέτη
Για μια βαθύτερη γνωριμία με την ιστορία, την κατασκευή και το ρεπερτόριο του φαγκότου, οι ακόλουθες πηγές αποτελούν εξαιρετική αφετηρία.
- William Waterhouse — The New Langwill Index: A Dictionary of Musical Wind-Instrument Makers
- James B. Kopp — The Bassoon
- Grove Music Online — λήμμα “Bassoon”
🔗 Σχετικά Όργανα
- Όμποε — το σοπράνο μέλος της οικογένειας των ξύλινων πνευστών με διπλή γλωττίδα
- Αγγλικό κόρνο — το άλτο μέλος της ίδιας οικογένειας με θερμότερη και βαθύτερη χροιά
- Κόντρα φαγκότο — η βαθύτερη φωνή της οικογένειας, που ακούγεται μία οκτάβα χαμηλότερα από το φαγκότο
- Κλαρινέτο — ξύλινο πνευστό με μονή γλωττίδα, γνωστό για τη μεγάλη έκταση και τη χρωματική του ευελιξία
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου