Σούμπερτ - Συμφωνία αρ.5 σε Σι ύφεση Μείζονα, D485

Ο Σούμπερτ συνέθεσε την Πέμπτη Συμφωνία το φθινόπωρο του 1816 σε ηλικία 19 χρονών και σε διάστημα μικρότερο του ενός μήνα. Η μουσική του έργου δεν είναι πρωτότυπη, ούτε εκπλήσσει, αλλά διαθέτει σαφείς αναφορές στις συμφωνίες του Χάιντν και του Μότσαρτ. Είναι όμως ένα έργο μεγάλης ομορφιάς και κατατάσσεται σήμερα μεταξύ των πιο δημοφιλών πρώιμων ορχηστρικών έργων του Σούμπερτ.

Το χειρόγραφο της συμφωνίας, όπως και πολλά έργα του Σούμπερτ, παρέμεινε ξεχασμένο μετά το θάνατο του συνθέτη. Η επανεμφάνιση της συμφωνίας οφείλεται στις προσπάθειες του Σερ Τζορτζ Γκρόουβ (διάσημου εκδότη του Λεξικού της Μουσικής) και του Άγγλου συνθέτη Άρθρουρ Σάλιβαν, που έφτασαν στη Βιέννη το 1867 αναζητώντας τα χειρόγραφα του Σούμπερτ. Τελικά ανακάλυψαν τα ορχηστρικά μέρη της Πέμπτης Συμφωνίας στο σπίτι του Γιόχαν Χέρμπεκ, ο οποίος δύο χρόνια νωρίτερα είχε διευθύνει την πρεμιέρα της Ημιτελούς Συμφωνίας. Το πρωτότυπο χειρόγραφο της συμφωνίας του Σούμπερτ δε βρέθηκε παρά το 1882 στη Βασιλική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου. Εκδόθηκε το 1885.

Πρώτο Μέρος:

Allegro

Η μουσική της Πέμπτης Συμφωνίας του Σούμπερτ είναι νεανική και αισιόδοξη. Μετά από μια ιδιαίτερα σύντομη εισαγωγή, που αποτελείται από μερικές συγχορδίες στα ξύλινα πνευστά και μια φευγαλέα κλίμακα από νότες στα βιολιά, παρουσιάζεται το χαρούμενο κι ανέμελο πρώτο θέμα του Allegro. To δεύτερο θέμα, που ακολουθεί μετά από ένα σύντομο πέρασμα, είναι πιο λυρικό. Μια επανάληψη του μουσικού υλικού που έχει ακουστεί έως εκείνη τη στιγμή οδηγεί στο τμήμα της ανάπτυξης. Στο σημείο αυτό τα έγχορδα, από τους κύριους στυλοβάτες όλης της συμφωνίας, αρχίζουν μια διαπεραστική και στη συνέχεια πιο απαλή επανεπεξεργασία του πρώτου θέματος, προτού το εισαγωγικό μουσικό υλικό επιστρέψει για μια τελευταία φορά.

Δεύτερο Μέρος:

Andante con moto

Την ειρηνική μουσική του Andante con moto μοιράζονται σχεδόν ισότιμα έγχορδα και ξύλινα πνευστά (ο Σούμπερτ δε χρησιμοποιεί κλαρινέτα στη συμφωνία), ενώ ένα σόλο φλάουτο εμπλουτίζει περιστασιακά τον ήχο της πρώτης μελωδίας του βιολιού. Καθώς η μουσική εναλλάσσεται μεταξύ αντιπαραβαλλόμενων τμημάτων, εμφανίζονται παροδικές μετατονίσεις - ιδιαίτερα προσφιλείς στον Σούμπερτ - αν και η μελωδία δεν απομακρύνεται ποτέ από την αρχική γαλήνη, που θυμίζει τραγούδι.

Τρίτο Μέρος: 

Menuetto. Allegro molto - Trio - Menuetto

Ογκώδεις οκτάβες εγχόρδων παρουσιάζουν το πρώτο θέμα του ζωηρού Μενουέτου, που τείνει περισσότερο προς ένα αργό σκέρτσο παρά σε έναν επίσημο χορό. Το πιο λυρικό δεύτερο τμήμα αρχίζει με ένα διάλογο βιολιών και βιολοντσέλων, ενώ αντιπαραβάλλονται φράσεις των όμποε. Ο ήχος του φλάουτου που ενώνεται με την ερμηνεία των βιολιών, όταν η φράση επαναλαμβάνεται, είναι αναμφίβολα μια στιγμή που μας θυμίζει το Μότσαρτ.

Το Τρίο διαθέτει ποιμενικό χαρακτήρα. Φλάουτα και όμποε επαναλαμβάνουν τη μελωδία και κόρνα συμπληρώνουν χαρακτηριστικά την τελική cadenza. Το σύντομο και πιο περίτεχνο μεσαίο τμήμα οδηγεί στην επανάληψη της εισαγωγικής μουσικής, προτού επαναληφθεί και το ίδιο το Μενουέτο.

Τέταρτο Μέρος:

Allegro vivace

Το Allegro vivace που ολοκληρώνει το έργο είναι ιδιαίτερα ζωηρό. Το εισαγωγικό θέμα βασίζεται σε μια απλή κλίμακα σε Σι ύφεση Μείζονα και αναγγέλλεται από τα βιολιά. Στη συνέχεια επεκτείνεται και αναπτύσσεται, έως ότου μια διακεκομμένη cadenza παρουσιάσει νέο μουσικό υλικό - ένα μουσικό πέρασμα που οδηγεί στο χαριτωμένο δεύτερο θέμα. Το τμήμα ανάπτυξης επικεντρώνεται κυρίως στην πρώτη μελωδία. Χωρίς υπερβολική δραματικότητα συνεχίζεται η ίδια δροσερή κι ανέμελη διάθεση που χαρακτήριζε την εισαγωγή της συμφωνίας. Ακούμε τα προηγούμενα θέματα για μια τελευταία φορά, προτού μια σύντομη coda ολοκληρώσει το έργο.