Μότσαρτ - Συμφωνία αρ. 40 σε Σολ ελάσσονα, Κ550

Ο συγκλονιστικός συνδυασμός της μουσικής ενόρασης και της λεπταίσθητα κατεργασμένης τέχνης του Μότσαρτ, διεύρυνε τα όρια όλων των μουσικών μορφών με τις οποίες ασχολήθηκε.

Ο Μότσαρτ διέθετε μια εξαιρετική ικανότητα να αποστασιοποιείται από τον εξωτερικό κόσμο στις στιγμές της δημιουργικής του δραστηριότητας. Αυτό αποδεικνύεται από την τρομερή ταχύτητα με την οποία έγραψε τις τρεις τελευταίες του συμφωνίες και από τη συχνά αισιόδοξη φύση αυτών των μεγάλων έργων.

Ήταν στη διάρκεια της σύνθεσης αυτών των συμφωνιών, το καλοκαίρι του 1788 που ο συνθέτης βρισκόταν σε μεγάλη απελπισία - πιεσμένος από την οικονομική του κατάσταση που χειροτέρευε, ζούσε διαρκώς με το φόβο του μέλλοντος. Παρόλα αυτά η μουσική της Συμφωνίας αρ. 40 σε Σολ ελάσσονα είναι χαρούμενη και γαλήνια - έργο ενός συνθέτη που αρνήθηκε αποφασιστικά να επιτρέψει στα προβλήματά του να εμφανιστούν στην τέχνη του.

Μέρη:

Ι. Molto allegro

Στο πρώτο μέρος, η χαμηλή, ταραγμένη συνοδεία των εγχόρδων ορίζει τη διάθεση του Μolto Αllegro. Αρχικά οδηγούν τα βιολιά, ωθώντας τη μουσική στο λυρικό δεύτερο θέμα που μοιράζονται τα ξύλινα πνευστά και τα έγχορδα. Μια απομονωμένη συγχορδία επιστρέφει σε μια επανάληψη της μουσικής που ακούστηκε μέχρι εδώ. Τρεις δυναμικές συγχορδίες μορφοποιούν για δεύτερη φορά στο κύριο θέμα. Τώρα η μελωδία διευρύνεται από ολόκληρη την ορχήστρα και τα ψηλά έγχορδα μάχονται σχεδόν με τα βαθύχορδα για την τελική επικράτηση. Δεν υπάρχει όμως νικητής. Η μουσική γίνεται πιο γαλήνια, προετοιμάζοντας το έδαφος για μια τελική επανέκθεση του αρχικού θέματος.

ΙΙ. Andante

Στο δεύτερο μέρος, η πρώτη μελωδία του τρυφερού και μάλλον μελαγχολικού Andante, βασίζεται σε επαναλαμβανόμενες νότες. Αργότερα, το κόρνο συμμετέχει με ποικίλματα. Ένα σύντομο, μελωδικό τμήμα, που παίζουν το φλάουτο και το φαγκότο, προλογίζει κάποιες ανεπαίσθητες παύσεις - τονίζοντας τη σημασία της μουσικής που θα ακολουθήσει. Αυτή είναι εξαιρετικά επεξεργασμένη, με νευρώδεις, ρυθμικές φράσεις. Αντιλαμβανόμαστε ξανά την αρχική μελωδία, που αντιπαραβάλλεται τώρα με διακοσμητικές φράσεις των ξύλινων πνευστών. Στο τελικό ήμισυ του μέρους τα βαθύχορδα επαναλαμβάνουν το πρώτο θέμα - αλλά οδηγούν τη μουσική σε έναν παράξενο καινούριο τόνο, καθώς η διάθεση γίνεται λιγότερο γαλήνια.

ΙΙΙ. Menuetto Allegretto - trio

Στο τρίτο μέρος, η μουσική του Menuetto Allegretto - trio είναι ασταθής, με το Menuetto δυνατό και δραματικό. Το trio αποτελεί ένα είδος αντίθεσης, με γαλήνια μελωδικά σχήματα που διασκορπίζονται μεταξύ των οργάνων. Προς το τέλος του μέρους τα κόρνα απογειώνονται με τη δική τους μελωδική συνεισφορά. Το Menuetto ξαναπαίζεται.

IV. Allegro assai

Το τέταρτο μέρος, Allegro assai, ως εναρκτήριο θέμα έχει ένα ανοδικό άρπισμα. Η διάθεση έχει επιστρέψει σε εκείνη του πρώτου μέρους. Μια ευγενική δεύτερη μελωδία εισάγεται από τα έγχορδα και επαναλαμβάνεται από τα κλαρινέτα. Αργότερα η αρχική μουσική ξανακούγεται. Το δεύτερο ήμισυ του μέρους αναγγέλλεται από τα έγχορδα τα οποία παίζουν μια διαδοχή από χαλαρά κατιόντα τμήματα της μελωδίας. Καθώς η διάθεση γίνεται όλο και πιο ανήσυχη, το θέμα του αρπίσματος διατρέχει τα όργανα. Μετά από μια παύση η αρχική μουσική επιστρέφει και ολοκληρώνει τη συμφωνία.