Μωρίς Ραβέλ - Σημαντικά 'Εργα

Ο Μωρίς Ραβέλ συνδύασε μορφολογική ακρίβεια, λεπτομερή πιανιστική γραφή και εξαιρετική αίσθηση του ορχηστρικού χρώματος, δημιουργώντας έργα που εκτείνονται από τη μουσική δωματίου και το πιάνο έως το μπαλέτο, την όπερα και τα κοντσέρτα.

Ο Μωρίς Ραβέλ (1875–1937) κατέχει ξεχωριστή θέση στη γαλλική μουσική των αρχών του 20ού αιώνα. Συχνά συνδέεται με τον Ιμπρεσιονισμό, όμως η μουσική του χαρακτηρίζεται εξίσου από ακρίβεια στη μορφή, καθαρότητα στη γραφή και εξαιρετικά λεπτομερή επεξεργασία του ηχοχρώματος. Η έλξη του προς παλαιότερους χορούς και μορφές, η ισπανική επίδραση, η γνωριμία του με την τζαζ και η ιδιαίτερη αίσθηση του ρυθμού συνυπάρχουν σε μια προσωπική μουσική γλώσσα που παραμένει άμεσα αναγνωρίσιμη.

Η δημιουργία του είναι σχετικά περιορισμένη σε έκταση, αλλά καλύπτει ένα εντυπωσιακά ευρύ φάσμα: όπερα, μπαλέτο, ορχηστρική και πιανιστική μουσική, έργα δωματίου, κοντσέρτα και τραγούδια. Αρκετές συνθέσεις απέκτησαν περισσότερες από μία μορφές, καθώς ο Ραβέλ επέστρεφε συχνά σε έργα για πιάνο προκειμένου να τα μεταφέρει στην ορχήστρα, αναδεικνύοντας διαφορετικές όψεις της ίδιας μουσικής ιδέας.

Όπερα και λυρικό θέατρο

L’Heure espagnole (Η ισπανική ώρα) — Η μονόπρακτη κωμική όπερα, γραμμένη το 1907–1909 πάνω σε κείμενο του Franc-Nohain, συνδυάζει θεατρική ακρίβεια, λεπτό χιούμορ και μια ορχήστρα που παρακολουθεί με αξιοσημείωτη ευελιξία τον ρυθμό της γαλλικής γλώσσας. Το ισπανικό περιβάλλον προσφέρει στον Ραβέλ πεδίο για χαρακτηριστικούς ρυθμούς και χρώματα χωρίς να περιορίζει τη μουσική σε απλή γραφικότητα.
L’Enfant et les sortilèges (Το παιδί και τα μάγια) — Η «λυρική φαντασία» σε λιμπρέτο της Colette, ολοκληρωμένη το 1925, ανήκει στις πιο ευφάνταστες θεατρικές δημιουργίες του Ραβέλ. Ζώα, έπιπλα και αντικείμενα αποκτούν φωνή μέσα σε μια παρτιτούρα που περνά με φυσικότητα από τον λυρισμό και τον χορό στην παρωδία, την τζαζ και στιγμές έντονης συγκίνησης.

Μπαλέτο και χορογραφική μουσική

Daphnis et Chloé (Δάφνις και Χλόη) — Γραμμένο το 1909–1912 για τα Ballets Russes του Σεργκέι Ντιαγκίλεφ, αποτελεί μία από τις κορυφαίες ορχηστρικές δημιουργίες του Ραβέλ. Η μεγάλη ορχήστρα και η άφωνη χορωδία δημιουργούν ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο ηχητικό τοπίο, όπου το φως, η κίνηση και ο χορός αποκτούν σχεδόν συμφωνικές διαστάσεις.
La Valse (Το Βαλς) — Ολοκληρωμένο το 1919–1920, το έργο αναπτύσσεται μέσα από τον κόσμο του βιεννέζικου βαλς, τον οποίο ο Ραβέλ μεταμορφώνει σταδιακά. Από τις ασαφείς πρώτες χειρονομίες αναδύονται ολοένα καθαρότεροι χορευτικοί ρυθμοί, ώσπου η κίνηση πυκνώνει και οδηγείται σε μια θυελλώδη τελική κορύφωση.
Boléro — Το έργο γράφτηκε το 1928 για την Ίντα Ρουμπινστάιν και βασίζεται σε μια εξαιρετικά αυστηρή ιδέα: ένα επίμονο ρυθμικό σχήμα, δύο επαναλαμβανόμενες μελωδίες και ένα σχεδόν αδιάκοπο crescendo. Η μουσική ύλη μεταβάλλεται ελάχιστα· η εξέλιξη πραγματοποιείται κυρίως μέσω της ενορχήστρωσης, καθώς τα θέματα περνούν διαδοχικά από διαφορετικά όργανα και συνδυασμούς.
Fanfare από το L’Éventail de Jeanne — Ο Ραβέλ δεν συνέθεσε ολόκληρο το L’Éventail de Jeanne, όπως θα μπορούσε να συναχθεί από παλαιότερες κατατάξεις του έργου, αλλά μόνο τη σύντομη εναρκτήρια Fanfare του 1927. Το μπαλέτο ήταν συλλογική δημιουργία δέκα Γάλλων συνθετών και η συμβολή του Ραβέλ λειτουργεί ως λαμπρή, συμπυκνωμένη εισαγωγή στο σύνολο.

Ορχηστρική μουσική

Rapsodie espagnole (Ισπανική Ραψωδία) — Γραμμένη το 1907–1908, είναι ένα από τα πρώτα μεγάλα έργα στα οποία ο Ραβέλ διαμορφώνει εξαρχής τη μουσική του σκέψη για συμφωνική ορχήστρα. Στα τέσσερα μέρη της, οι ισπανικές αναφορές συνδέονται με λεπτές μεταβολές χρώματος, ρυθμική ευελιξία και μια ενορχήστρωση στην οποία το ηχόχρωμα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της μορφής.
Une barque sur l’océan — Το τρίτο μέρος των Miroirs μεταφέρθηκε από τον Ραβέλ από το πιάνο στην ορχήστρα, όπου η ρευστότητα της αρχικής γραφής μεταμορφώνεται σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο πλέγμα ηχοχρωμάτων. Οι κινήσεις του νερού υποδηλώνονται μέσα από συνεχείς μετατοπίσεις υφής, έντασης και ορχηστρικής πυκνότητας.
Alborada del gracioso — Η ορχηστρική μεταγραφή ενός ακόμη μέρους των Miroirs αναδεικνύει τη ρυθμική οξύτητα, τα ισπανικά στοιχεία και τη δεξιοτεχνική πλευρά της γραφής του Ραβέλ. Οι κιθαριστικές αναφορές του πιάνου μεταφέρονται στην ορχήστρα με ιδιαίτερη φαντασία, ενώ το λυρικό μεσαίο επεισόδιο δημιουργεί έντονη αντίθεση με τα εξωτερικά τμήματα.

Κοντσέρτα

Κοντσέρτο για Πιάνο σε Σολ μείζονα — Γραμμένο το 1929–1931, συνδυάζει λαμπρή δεξιοτεχνία, κλασική σαφήνεια και στοιχεία που συνδέονται με την τζαζ. Τα γρήγορα εξωτερικά μέρη χαρακτηρίζονται από ζωηρή ρυθμική ενέργεια και ασυνήθιστους ορχηστρικούς συνδυασμούς, ενώ το εκτενές Adagio assai αποτελεί μία από τις πιο καθαρές λυρικές σελίδες του Ραβέλ.
Κοντσέρτο για Πιάνο για το αριστερό χέρι σε Ρε μείζονα — Συντέθηκε το 1929–1930 για τον Paul Wittgenstein, ο οποίος είχε χάσει το δεξί του χέρι στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το έργο εκτυλίσσεται σε ένα συνεχές μέρος και δημιουργεί την εντύπωση μιας πλήρους πιανιστικής υφής με τη χρήση αποκλειστικά του αριστερού χεριού, μέσα σε μια σκοτεινότερη και δραματικότερη ορχηστρική ατμόσφαιρα.

Μουσική δωματίου

Κουαρτέτο Εγχόρδων σε Φα μείζονα — Γραμμένο το 1902–1903 και αφιερωμένο στον Γκαμπριέλ Φωρέ, είναι από τα πρώτα έργα στα οποία η προσωπική γλώσσα του Ραβέλ εμφανίζεται ολοκληρωμένη. Η καθαρή τετραμερής δομή συνδυάζεται με λεπτές μεταβολές χρώματος, ρυθμική ευαισθησία και στενή θεματική συνοχή.
Introduction et Allegro (Εισαγωγή και Allegro) — Συντέθηκε το 1905 για άρπα, φλάουτο, κλαρινέτο και κουαρτέτο εγχόρδων, έπειτα από παραγγελία που συνδεόταν με την εταιρεία Érard. Η άρπα βρίσκεται στο επίκεντρο, όμως το έργο λειτουργεί ως πραγματική μουσική δωματίου, με συνεχή ανταλλαγή υλικού ανάμεσα στα επτά όργανα.
Τρίο για πιάνο σε Λα ελάσσονα — Το Τρίο του 1914 ενώνει αυστηρή μορφολογική οργάνωση με μεγάλη ρυθμική και ηχοχρωματική ποικιλία. Στο πρώτο μέρος εμφανίζονται ρυθμικά στοιχεία που συνδέονται με τη βασκική παράδοση, ενώ το δεύτερο φέρει τον τίτλο Pantoum, παραπέμποντας στην ποιητική μορφή που προέρχεται από το μαλαϊκό pantun.
Σονάτα για βιολί και βιολοντσέλο — Γραμμένη το 1920–1922 και αφιερωμένη στη μνήμη του Κλωντ Ντεμπυσσύ, παρουσιάζει μια πιο λιτή και γραμμική πλευρά της ύστερης γραφής του Ραβέλ. Με δύο μόνο όργανα, η μουσική στηρίζεται στην αντίστιξη, στις καθαρές μελωδικές γραμμές και σε έντονες ρυθμικές αντιθέσεις.
Σονάτα για βιολί και πιάνο σε Σολ μείζονα — Ολοκληρωμένη το 1927, αντιμετωπίζει το βιολί και το πιάνο ως όργανα με διαφορετική φύση και χρώμα. Στο δεύτερο μέρος, με τον χαρακτηριστικό τίτλο Blues, ο Ραβέλ ενσωματώνει στοιχεία της αμερικανικής μουσικής στη δική του αρμονική και ρυθμική γλώσσα.
Tzigane (Τσιγγάνα) — Η συναυλιακή ραψωδία του 1924 για βιολί και πιάνο, που απέκτησε την ίδια χρονιά και εκδοχή για βιολί και ορχήστρα, στρέφεται συνειδητά προς τη μεγάλη δεξιοτεχνική παράδοση του 19ου αιώνα. Η εκτεταμένη αρχική καντέντσα, οι γρήγορες μεταβολές χαρακτήρα και η απαιτητική γραφή για το βιολί δημιουργούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά έργα δεξιοτεχνίας του Ραβέλ.

Μουσική για πιάνο

Menuet antique (Αρχαϊκό Μενουέτο) — Γραμμένο το 1895, είναι ένα από τα πρώτα δημοσιευμένα πιανιστικά έργα του Ραβέλ. Η παλαιά χορευτική μορφή αντιμετωπίζεται μέσα από μια σύγχρονη αρμονική γλώσσα, προαναγγέλλοντας το ενδιαφέρον του συνθέτη για τη δημιουργική επανερμηνεία ιστορικών προτύπων. Ο ίδιος το ενορχήστρωσε το 1929.
Pavane pour une infante défunte (Παβάνα για μια Νεκρή Ινφάντα) — Γραμμένη για πιάνο το 1899 και ενορχηστρωμένη από τον Ραβέλ το 1910, είναι ένα από τα γνωστότερα πρώιμα έργα του. Ο τίτλος δεν αναφέρεται σε συγκεκριμένη ιστορική πριγκίπισσα· υποδηλώνει περισσότερο την εικόνα μιας τελετουργικής παβάνας που θα μπορούσε να ανήκει σε έναν μακρινό αυλικό κόσμο.
Jeux d’eau (Παιχνίδια του νερού) — Το έργο του 1901 αποτελεί σημαντικό σταθμό στην εξέλιξη της πιανιστικής γραφής του Ραβέλ. Αρπισμοί, γρήγορες κινήσεις και μεταβαλλόμενες ηχητικές αντανακλάσεις μετατρέπουν το πιάνο σε φορέα χρώματος και κίνησης, ανοίγοντας νέες δυνατότητες στη χρήση της αρμονίας και της υφής.
Sonatine — Η τριμερής Sonatine, γραμμένη το 1903–1905, συνδυάζει κλασική ισορροπία με τη χαρακτηριστική αρμονική γλώσσα του Ραβέλ. Η οικονομία των μέσων, η καθαρότητα των γραμμών και η προσεκτική αναλογία των τριών μερών δείχνουν τη σημασία που είχε για τον συνθέτη η μορφολογική ακρίβεια.
Miroirs (Καθρέφτες) — Ο κύκλος πέντε κομματιών του 1904–1905 είναι από τα σημαντικότερα πιανιστικά έργα του Ραβέλ. Κάθε μέρος εξερευνά διαφορετικό είδος κίνησης και ηχητικής εικόνας, από τις νυχτερινές πεταλούδες του Noctuelles και τα πουλιά του Oiseaux tristes έως τη θαλάσσια ρευστότητα του Une barque sur l’océan και την ισπανική ενέργεια της Alborada del gracioso.
Ma mère l’Oye (Η μάνα μου η χήνα) — Τα πέντε κομμάτια για πιάνο τέσσερα χέρια γράφτηκαν το 1908–1910 με αφετηρία τον κόσμο των παραμυθιών. Η απλότητα της πιανιστικής γραφής συνδυάζεται με εξαιρετική λεπτότητα στην αρμονία και στο χρώμα. Το 1911 ο Ραβέλ μετέφερε τη μουσική στην ορχήστρα και τη διεύρυνε σε μπαλέτο.
Gaspard de la nuit (Ο Γκασπάρ της νύχτας) — Τα τρία κομμάτια του 1908, εμπνευσμένα από πεζά ποιήματα του Aloysius Bertrand, βρίσκονται ανάμεσα στις μεγαλύτερες τεχνικές και ερμηνευτικές προκλήσεις του πιανιστικού ρεπερτορίου. Η υδάτινη κίνηση της Ondine, η ακίνητη ατμόσφαιρα του Le Gibet και η νευρική παρουσία του Scarbo δείχνουν τρεις εντελώς διαφορετικούς τρόπους αξιοποίησης του ίδιου οργάνου.
Valses nobles et sentimentales (Ευγενικά και αισθηματικά βαλς) — Ο κύκλος του 1911 αναφέρεται συνειδητά στην παράδοση των βαλς του Σούμπερτ, μεταφέροντάς την όμως σε έναν διαφορετικό αρμονικό κόσμο. Οι οκτώ χοροί σχηματίζουν μια ενιαία δραματουργική πορεία με έντονες αντιθέσεις χαρακτήρα, τολμηρές αρμονικές σχέσεις και ένα επίλογο όπου προηγούμενα στοιχεία επιστρέφουν σαν απόηχοι. Ο Ραβέλ ενορχήστρωσε το έργο το 1912 για το μπαλέτο Adélaïde ou le langage des fleurs.
Le Tombeau de Couperin (Ο Τάφος του Κουπρέν) — Η εξάμερής πιανιστική σουίτα γράφτηκε το 1914–1917 και κάθε μέρος αφιερώθηκε στη μνήμη ενός φίλου του Ραβέλ που είχε σκοτωθεί στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντί για μια εκτεταμένη πένθιμη αφήγηση, ο συνθέτης στράφηκε σε παλαιότερες γαλλικές μορφές και χορούς, όπως η forlane, το rigaudon και το menuet. Το 1919 ενορχήστρωσε τέσσερα από τα έξι μέρη, δημιουργώντας μια από τις διαφανέστερες ορχηστρικές παρτιτούρες του.

Φωνητική μουσική

Shéhérazade — Ο κύκλος τριών τραγουδιών για φωνή και ορχήστρα του 1903, σε ποιήματα του Tristan Klingsor, είναι από τα πρώτα ώριμα επιτεύγματα του Ραβέλ στη φωνητική μουσική. Η φωνή ενσωματώνεται σε μια εξαιρετικά λεπτή ορχηστρική υφή, ενώ το εκτενές Asie αναπτύσσει έναν κόσμο διαρκώς μεταβαλλόμενων εικόνων και χρωμάτων.
Cinq mélodies populaires grecques (Πέντε ελληνικές λαϊκές μελωδίες) — Οι μελωδίες, που διαμορφώθηκαν το 1904–1906 για φωνή και πιάνο, βασίζονται σε παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια με γαλλικές μεταφράσεις του ελληνικής καταγωγής μουσικολόγου Michel-Dimitri Calvocoressi. Ο Ραβέλ διατηρεί την καθαρότητα και τη συντομία των μελωδικών προτύπων, ενώ οι πιανιστικές συνοδείες προσθέτουν λεπτές αρμονικές αποχρώσεις χωρίς να επισκιάζουν τη λαϊκή τους προέλευση.
Histoires naturelles (Φυσικές ιστορίες) — Στα πέντε τραγούδια του 1906 πάνω σε κείμενα του Jules Renard, ο Ραβέλ προσεγγίζει με ιδιαίτερη ελευθερία τη σχέση μουσικής και γαλλικής γλώσσας. Η φωνητική γραμμή πλησιάζει συχνά τον φυσικό ρυθμό της ομιλίας, ενώ η παρατήρηση των ζώων συνδυάζεται με ειρωνεία και λεπτό χιούμορ.
Trois poèmes de Stéphane Mallarmé — Τα τρία τραγούδια του 1913 είναι γραμμένα για φωνή και μικρό σύνολο εννέα εκτελεστών. Η περιορισμένη ορχηστρική δύναμη αξιοποιείται με εξαιρετική οικονομία, δημιουργώντας μια διάφανη και λεπτομερή υφή που ανταποκρίνεται στην πυκνή, υπαινικτική ποίηση του Mallarmé.
Chansons madécasses — Ο κύκλος του 1925–1926 για φωνή, φλάουτο, βιολοντσέλο και πιάνο αποτελεί μία από τις πιο τολμηρές δημιουργίες της ύστερης περιόδου του Ραβέλ. Τα τρία τραγούδια χρησιμοποιούν το μικρό σύνολο με σχεδόν θεατρική αμεσότητα, από τον αισθησιασμό του Nahandove έως την έντονη, αντι-αποικιακή καταγγελία του Méfiez-vous des blancs.
Don Quichotte à Dulcinée — Οι τρεις μελωδίες του 1932–1933, σε ποιήματα του Paul Morand, αποτελούν την τελευταία ολοκληρωμένη σύνθεση του Ραβέλ. Ισπανικοί χορευτικοί ρυθμοί αποκτούν διαφορετικό χαρακτήρα σε κάθε τραγούδι —ερωτικό, επικό και εύθυμο— προσφέροντας έναν λιτό αλλά χαρακτηριστικό επίλογο στη δημιουργική του πορεία.

Από την αυστηρή κατασκευή της μουσικής δωματίου και την πιανιστική λεπτομέρεια του Gaspard de la nuit έως την πολύχρωμη ορχήστρα του Daphnis et Chloé και την ακραία οικονομία του Boléro, η μουσική του Ραβέλ διατηρεί έναν εντυπωσιακό βαθμό ελέγχου. Παλαιοί χοροί, ισπανικοί ρυθμοί, παραμύθια, τζαζ και λαϊκές μελωδίες δεν λειτουργούν ως επιφανειακά στολίδια· ενσωματώνονται σε μια γλώσσα όπου η μορφή, ο ρυθμός, η αρμονία και το ηχόχρωμα αποτελούν αδιαχώριστα στοιχεία της ίδιας συνθετικής σκέψης.

Μουσικογραφίες

Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου